RAXMATJON AVEZJONOV 1908 yilda Buxoro shahrida tug‘ilgan. 1922-28 yillar germaniyaning zarau shahridagi pruss tekstil industriyasi oliy maktabining ximik-tekstilchi yo‘nalishida tahsil olgan. sssrga qaytib, dastlab moskvada “erkin mehnat” to‘qimachilik fabrikasida ishlagan. 1930-35 yillarda Moskvadagi pyotr alekseyevich nomidagi soyuzmexprom laboratoriyasida ishlagan. 1936 yildan Toshtekstil kombinatida ishlay boshlagan. 1937 yil 4 sentyabr qamoqqa olingan. 1938 yil 9 oktyabrda otuvga hukm etilgan. R.Avazjon SSSR oliy sudining harbiy kollegiyasi tomonidan 1957 yil 20 sentyabrda oqlanadi.
NARZULLAYEV NE’MAT GʻAFUROVICH 1909 yil Buxoro jadidlari yetakchilaridan Gʻ.Narzullo o‘g‘li oilasida tug‘ilgan. U 1922-26 yillarda Germaniyada avval Real gimnaziyasida 4-sinfni tugatib, so‘ng Zarau shahridagi tekstil institutiga kiradi va institutda birinchi kursni tugatishi bilan majburan SSSRga qaytarilgan.
N.Narzullayevning Germaniyada olgan ilk mutaxassiligi noshir-harf teruvchi edi. U qator yillar “Buxoro proletari” da tipografiya boshlig‘i va adabiy tarjimon bo‘lib ishlaydi. 1937 yil 15 noyabr kuni “Buxoro proletari” dan ishdan olingan, so‘ng Buxorodagi “16-parts’yezd” to‘quvchilik fabrikasida zavxoz, biblioteka mudiri vazifasida ishlay boshlaydi. Nemat Narzullayev 1938 yil 12 yanvar kuni qamoqqa olingan va 1938 yil 23 oktyabrida u hech bir aybi isbot etilmasdan Samarqandning o‘zida otilgan. 1989 yil 9 noyabrdan rasman reablitizatsiya qilingan.
AHRORIY MUHAMMAD SAID (Said Ahroriy-Abdurashidov. Istanbul -1897 - Moskva-1931.23.05.) o‘zbek jamoat xodimi, shoir, dramaturg va pedagog. Ruslar Turkistonni bosib olgandan keyin Xo‘janddan Arabistonga ketgan sandiqsoz usta Muhammad Abdurashid Ahroriy oilasida dunyoga kelgan. 1896 yilda M.Ahroriy oilasi bilan Istanbulga ko‘chib o‘tgan. Muhammad Said shu yerdagi maktablarda o‘qigan. Maxsus harbiy maktabni tugatgan. Kichik zobit, birinchi jahon urushi davrida Rossiya-Turkiyada urushida Galisiya jangohida og‘ir yaralanib asir tushgan va 1918 yilda harbiy lagerdan Toshkentga qochib kelgan. Toshkentda “Turk o‘chog‘i” to‘garagi va Vatan maktabini tashkil etgan. Shu maktabda ona tili-adabiyot, jismoniy tarbiya darslaridan saboq bergan. Buxoro inqilobidan so‘ng respublika Davlat nashriyotini boshqargan (1920-1921), “Ozod Buxoro” gazetasida ishlagan va Buxoro Xalq Respublikasining Ozarboyjon Respublikasidagi elchisi etib tayinlangan (1922), Samarqandda qishloq xo‘jaligi bilim yurtida o‘qituvchilik qilgan (1923-1929). S.Ahroriy badiiy ijod bilan shug‘ullanib “Turk eli”, “Ishtirokiyun”, “Uchqun”, “Maorif va o‘qitguvchi”, “Ozod Buxoro”, “Zarafshon” va boshqa nashrlarda she’r, doston, maqolalar e’lon qilgan. “Qizil askar” dramasini yozgan (akademik drama teatri tomonidan 1927 yilda sahnalashtirilgan). S.Ahroriy 1929 yil 6 noyabrda “Milliy ittihod” tashkilotining a’zosi sifatida GPu tomonidan qamoqqa olinib, Moskvaga olib ketilgan. 1931 yil 23 mayda otilgan. 1989 yilda to‘liq oqlangan.
OMONULLO NUSRATULLO 1906 yili o‘sha vaqtdagi Kitob viloyati begi Nusratullo Nizomiddinov oilasida dunyoga kelgan. 1920 yil Buxoro amiri ag‘darilgach, uning otasi qizil armiya bilan kurashlardan birida halok bo‘ldi. Amakilari Abdulla, Sadriddin va Ne’matulla Nizomiddinovlar amir mulozimlari sifatida Buxoro zaminini tark etadi. Omonulloning bolaligi Kitob va Buxoro shaharlarida kechgan. U dastlab Buxoroda jadid maktabida so‘ng madrasada ta’lim oldi.
1922 yil kuzida Germaniyaga jo‘natilgan yoshlar qatorida Omonullo Nusratullo o‘g‘li ham bo‘lgan. Shu o‘rinda ta’kidlab o‘tish kerakki, Fayzulla Xo‘jayev xorijga ketayotgan talabalarning ro‘yxatini shakllantirayotganda asosan ota-onalari Muqaddas Buxoro uchun qizil armiya bilan kurashda halok bo‘lgan insonlar farzandlari uchun ochilgan “Shahido” maktabi o‘quvchilarini ko‘proq olishga intiladi. Boisi, shu yo‘l bilan bu begunoh bolalarni qizil terrorchilar changalidan saqlab qolishga ham intilgan edi.
1928 yil oxirida Omonullo Nusratullo uchun ham sovetlar O‘zbekistoni stipendiya berishni to‘xtatadi. O‘quv yilini zo‘rg‘a yopgan Omonullo Shtreylis shahridan Berlinga keladi. U 1929 yilning aprel oyida sobiq SSSRga xat yozib, O‘zbekiston Xalq maorif komissarligidan so‘nggi kursni yakunlab olishi uchun yordam so‘rab murojaat qiladi. Biroq hech qanday javob qaytmaydi. Ilojsiz qolgan Omonullo turkistonlik talabalarning yetakchisi bo‘lgan Ahmad Naimdan yordam so‘raydi. Omonullo Nusratullo 1933-1934 yillarda O‘rta Osiyo Plan institutida dars beradi. Biroq u yerda ham uzoq ishlay olmadi. Uni germonofil g‘oyalarni ilgari surdi, degan bahona bilan ishdan haydashadi. 1935 yilga kelib Toshkent shahrida yashashga to‘liq ruxsat olgach, 1936 yildan Toshkent transport temir yo‘l injenerlari institutiga ishga kiradi. U endigina o‘z hayotini yo‘lga qo‘ya boshlagan bir paytida, yana notanish kimsalar Omonulloning eshigini qoqadi. 1937 yil 4 sentyabr kuni Omonulla Nusratullo aksilinqilobiy tashviqot, aksilinqilobiy tashkilotga a’zolik kabi ayblovlar bilan qamoqqa olindi va uning pasporti, guvohnomalari, 2 ta albom to‘la surat, kitoblari, xatlari barcha-barchasi uning jinoyatini isbotlovchi dalillar sifatida olib ketildi.
1937 yil 20 sentyabr kuni o‘tkazilgan so‘roqda unga qarshi aksilsovet targ‘ibot, aksilinqilobiy tashkilotga a’zolik moddalarni qo‘llayotganiga Omonullo qarshilik ko‘rsatdi va “men 1922-29 yillarda Germaniyada o‘qigan talabalar orasida birorta aksilinqilobiy tashkilot bo‘lganligiga ishonmayman. SSSRga kelganimdan keyin ham hech bir tashviqot olib bormaganman. Faqat kimlardir mening nomimdan gapirsa javobgar bo‘lib yuraman” deydi. 1937 yil 7 dekabr kuni chiqarilgan qarorda biror-bir dalil ko‘rsatilmagan holda Omonulla Nusratulloga o‘ng troskiychi, terrorchi, qurolli kuch yo‘li bilan hokimiyatga qarshi chiqish uyushtirishga intilgan diversiyachi, degan ayblarni qo‘yib, vatanga xiyonat, harbiy va davlat sirlarini sotish, shpionaj, aksilinqilobiy tashviqot va aksilinqilobiy tashkilotga a’zolik aybini qo‘llaydi.
O.Nusratulloning ishi 1938 yil 9 oktyabr soat 9:20 dan 9:30 gacha ko‘rib chiqildi. “Uchlik” sudida unga o‘lim hukmi o‘qildi. Sud hukmi o‘sha kuniyoq ijro etiladi. 1958 yil 14 avgustda Omonullo Nusratulloning turmush o‘rtog‘i Tomat Ziyaxonova Moskvaga shikoyat yo‘llaydi. Unda erining 1937 yil 6 sentyabrda qamoqqa olingani va uning keyingi taqdiri haqida hech qanday ma’lumotga ega emasligini ma’lum qiladi. 1958 yil 23 oktyabrdan Omonullo Nusratulloning ishini qayta ko‘rib chiqish ishlari boshlab yuborildi. 1958 yilda 19 dekabr kuni bu paytda Muqimiy teatrida aktrisa bo‘lgan Tomat Ziyaxonova so‘roqqa chaqirilganda: “Omonullo bilan bor yo‘g‘i bir yildan ko‘proq yashaganman, lekin biror marta uning hukumatga qarshi faoliyatini ko‘rmaganman. Uni o‘z kasbini chuqur biluvchi, halol, vijdonli, keng dunyoqarashga ega, bilimdon inson, deb bilganman” deydi.
1958 yil 19 dekabrda Pedagogika instituti o‘qituvchisi Mahmud Akbarov qayta so‘roqda quyidagilarni hikoya qiladi. Biz Omonullo bilan Transport institutida birga ishlaganmiz. U mashinasozlik va nemis tilidan dars berar edi. Men u kishini tushunaman. Yevropada ta’lim olgan, sovet turmush tarzini ko‘p qabul eta olmas edi. Rostgo‘yligi uchun ko‘pchilikka yoqmasdi. U kishi o‘ta bilimdon, o‘z ishining ustasi, intizomli, haqiqiy ziyoli inson edi. Faqat o‘z qarashini bizga tushunarsiz misollar bilan dalillardi. Menimcha, shuning uchun ko‘pchilik u kishini antisovet kayfiyatga ega deb bilar edi, deydi.
Chaqirilgan guvohlarning ko‘rsatmalari asosida 1959 yil 20 aprelda SSSR Oliy Sudi harbiy kollegiyasi jinoyat alomatlari yo‘qligi uchun Omonullo Nusratulloni oqladi.
