Bu tabarruk diyor dunyo ilm-fani va madaniyati rivojida beqiyos o‘rin tutadigan Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Qozizoda Rumiy, Ali Qushchi, Xoja Ahror Valiy, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy, Abulays Samarqandiy, Davlatshoh Samarqandiy kabi ko‘plab aziz avliyolar, shoir va allomalar uchun kamolot beshigi bo‘lib xizmat qilgani barchamizga g‘urur bag‘ishlaydi.
Shavkat Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti.
Qadim Buxoroni biz nafaqat “Islom dinining quvvati”, balki ayni paytda milliy madaniyatimiz va san’atimizning noyob chashmasi sifatida ham yaxshi bilamiz. Bu qutlug‘ zamindan yetishib chiqqan Imolm Buxoriy, Abu Ali ibn Sino, Muhammad ibn Ja’far Narshaxiy, Abdulxoliq, Gʻijduvoniy, Xoja Orif Revgariy, Anjir Fag‘naviy, Xoja Ali Romitaniy, Boboyi Samosiy, Mir Sayid Kulol, Bahouddin Naqshband kabi buyuk mutafakirlarning nomlari, ularning boy merosi butun Sharq va Gʻarb olamida mashhurdir.
“Buxoro Islom olami madaniyati poytaxti”.
Ta’lim, fan va madaniyat masalalari bo‘yicha nufuzli xalqaro tashkilot – ISESCO tomonidan 2007 yilda Toshkent shahrining, 2020 yilda Buxoro shahrining Islom olami madaniyati poytaxti deb e’lon qilingani – shunday yuksak e’tirofning yana bir tasdig‘idir. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bu xalqaro tadbirni Xojai Jahon tavalludining 915 yilligi va Bahouddin Naqshband tavalludining 700 yilligi bilan hamohang nishonlash haqida ko‘rsatmalar berdilar.
Bugungi kunda Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashabbuslari bilan buyuk ajdodlarimizdan qolgan madaniy merosni asrab-avaylash va chuqur o‘rganish, ulug‘ avliyolar qadamjolari va ziyoratgohlarini obodonlashtirish, muqaddas dinimizning asl mazmun-mohiyatini butun dunyoga yoyish kabi savobli ishlarda salmoqli qadamlar quyilmoqda. Jumladan, 2016 yilda Toshkentda “Ta’lim va ma’rifat – tinchlik va bunyodkolik sari yo‘l” mavzuida Islom hamkorlik tashkiloti Tashqi ishlar vazirlari kengashining 43-sessiyasi bo‘lib o‘tgani, Termizda Imom Termiziy, Samarqandda Imom al-Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlarining, 2018 yilda Toshkent shahrida O‘zbekiston Islom sivilizatsiyasi markazining tashkil etilganligi, Osiyo va Yevroosiyo mintaqasida yagona bo‘lgan O‘zbekiston xalqaro Islom Akademiyasining Toshkentda faoliyat ko‘rsatayotgani – fikrimizning yorqin dalilidir.
Imom Abu Hafsi Kabir.
Buxoro Imom Abu Hafsi Kabir (Imom Hojatbaror) va uning ug‘li Imom Hafsi Sag‘irning tarihiy hizmatlari tufayli “Qubbatul islom”, ya’ni “islom dinining gumbazi, cho‘qqisi” maqomiga erishgan. Imom Hojatbarorning shogirdlari, muhaddislar sultoni Imom Ismoil al-Buxoriy bu maqomni yanada yuksaklikka ko‘tardilar.
Imom Abu Hafsi Kabir (767-832 ) Bag‘dodga borib, Imom Muhammad ibn Husayn ash-Shayboniy (Abu Hanifa Noʻmonning shogirdi) dan saboq, olganlar. Imom Abu Hafs Kabirning Buxoroda ochgon madrasalarda o‘qish islom olamining turli o‘lkalaridan keladigan tolibi ilmlarning orzusi bo‘lgan. Abu Bakr Muhammad ibn Ahmad ibn Ali ibn Shohivayh al-Qozining Buxoroga kelib, Abu Hafs Kabir madrasasida o‘qiganliklari fikrimiz dalilidir. Buxoroda fiqh ilmi shu darajada rivojlanadiki, buxorolik ba’zi faqihlar Bag‘dod faqihlaridan o‘zib ketadilar.
Hazrati Imom darvozasi
Hazrati Imom darvozasi VIII asrga qadar Darvozayi Nav (Yangi darvoza) deb nomlangan. Keyinchalik buxorolik mashhur avliyo va ulamo Abu Hafs Kabir Buxoriy (767—832) sharafiga Darvozayi Imom deb ham atashgan. Taruxchi Narshaxiyning maʼlumotiga koʼra, Abu Hafs Kabirning qabri shu darvoza yonidagi tepaliklarda joylashgan. Hazrati Imom darvozasi Haqroh deb ham atalgan. Sababi oʻtmishda koʻpgina kishilar shaharning aynan shu darvozasidan chiqib, mushkullariga najot soʻragani Abu Hafs Kabir huzuriga borganlar. U kishi bergan fatvolar toʻgʻri boʻlgani sababli insonlarlar avliyoni Imomi Hojatbaror, ziyoratgohga borgan qayroq yoʻlni Haqrah yaʼni Haqiqat yoʻli deb ataganlar. Hazrati Imom darvozasi qutlugʻ ziyoratgohning boshlanish joyi sifatida belgilandi. Abu Hafs Kabir qabristonida Afrosiyob qabri joylashgan. Ushbu darvoza X asrlarda Darvozayi Ma‘bad deb ham nomlangan.
