Musojon Yo‘ldoshevich Saidjonov (1893, Buxoro - 1937.25.10, Toshkent)-Buxoroda jadidchilik harakatining namoyandasi, ma’rifatparvar, tarixchi olim, professor (1935). Buxorodagi Mir Arab madrasasida tahsil ko‘rgan. Kogondagi rus- tuzem maktabini tugatgan (1908). 1913 yildan Yosh buxoroliklar partiyasi safiga kirgan. Kolesov voqeasidan keyin Buxoroni tark etgan. Toshkentda o‘qituvchilar institutini tugatgach, Xo‘jandda muallimlik qilgan va teatr to‘garaklarida qatnashgan.
Buxoro Xalq, Sovet Respublikasi (BXSR) tuzilgach, M.Saidjonov oziq-ovqat noziri (1920 yil sentyabr -1921 yil mart), iqtisodiyot noziri muovini (1921 yil mart - avgust), davlat nazorati noziri (1921 yil oktyabr - 1922 yil yanvar), CHK (Favqulodda komissiya) raisi (1921 yil avgust -sentyabr), moliya noziri (1922 yil fevral-aprel), Xalq Xo‘jalik Oliy Kengashi raisi muovini (1922 yil oktyabr - 1923), maorif noziri (1923 yil iyun - 1924) lavozimlarida faoliyat ko‘rsatgan. Buxorolik talabalarni Germaniyaga o‘qishga yuborish tashabbuskorlaridan biri bo‘lgan. “Milliy ittihod” tashkiloti faoliyatida qatnashib, A.Z.Validiy bilan yaqin aloqada bo‘lgan. M.Saidjonov Buxoro ilmiy jamiyatini tuzish (1921 )da faol qatnashgan va BXSRda maorif muassasalarini tashkil qilish, me’moriy obidalarni muhofazalash, tarixiy ko‘lyozmalarni to‘plab, ularni tartibga solish, xalq og‘zaki ijodi namunalarini to‘plash kabi ishlarda jonbozlik ko‘rsatgan. O‘zbekiston tarixiy yodgorliklarini muhofaza qilish qo‘mitasi raisi, uning Samarqand bo‘limi ilmiy xodimi (1925-36) bo‘lgan. M.Saidjonov o‘zbek olimlaridan birinchi bo‘lib sharqshunoslarning Leningradda bo‘lgan 3-kongressi (1935)da qatnashgan va Ko‘chkunchixon maqbarasi haqida ilmiy ma’ruza kilgan. Ilmiy faoliyati uchun olimga professor unvoni berilgan. “Shahrisabz me’moriy yodgorliklari tarixi”, “Samarqandning me’moriy yodgorliklari”, “Shayx Sayfiddin Boharziyning vaqfnomasi” nomli asarlar muallifi. M.Saidjonov o‘zbek davlatchiligi tarixi masalalarini xolis tadqiq qilgani, madaniy merosga hurmat bilan yondoshgani, “Milliy ittihod” tashkiloti faoliyatiga katnashgani uchun sovet rejimi tomonidan Samarqandda qamoqqa olingan (1937 yil 13 aprel) va otib tashlangan. 1965 yil 2 dekabrda oqlangan.
Musa Saidjonovning egallagan lavozimlari:
Oziq-ovqat noziri 1920 yil sentyabr -1921 yil mart
Iqtisodiyot noziri muovini 1921 yil mart - avgust
Davlat nazorati noziri 1921 yil oktyabr -1922 yil yanvar
CHK (Favqulodda komissiya) raisi 1921 yil avgust - sentyabr
Moliya noziri 1922 yil fevral - aprel
Xalq Xo‘jalik Oliy Kengashi raisi muovini 1922 yil oktyabr - 1923
Maorif noziri 1923 yil iyun -1924 yil lavozimlarida mehnat qilgan.
Muxtorjon Yo‘ldoshevich Saidjonov – (1893-1938.08.10) - Buxoroda jadidchilik harakatining yirik namoyandasi, siyosat va jamoat arbobi. Buxoro shahrida qorako‘l savdogari Yo‘ldosh Saidjonov oilasida 1893 yili dunyoga kelgan. Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Toshkentdagi o‘qituvchilar seminariyasining uch sinfini tugatgan (1915-1917). “Yosh buxoroliklar” partiyasi Markaziy Komiteti a’zosi (1917 yildan). Kolesov voqeasidan so‘ng, Yosh buxoroliklardan ajralib chiqqan. BXSR Ichki ishlar noziri (1920 yil sentyabr - 1921 yil may; 1922 yil mart - 1923 yil avgust), Davlat nazorati noziri (1920 yil noyabr - 1921 yil may), BXSRning RSFSR hukumati huzuridagi maxsus vakili (1921 yil may - 1922 yil mart), Buxoro Kompartiyasi MK mas’ul kotibi (1921 yil dekabr - 1923 yil), BXSR MIK mas’ul kotibi (1923 yil avgust - 1924 yil oktyabr). “Milliy ittihod” tashkilotining Buxoro shu’basida faoliyat ko‘rsatgan (1920-1922). O‘rta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish o‘tkazilgach, avval Zarafshon okrugi ijroiya qo‘mitasi raisi, so‘ngra Zarafshon okrugi partiya komiteti mas’ul kotibi (1925). O‘zbekiston SSR Ichki savdo xalq komissari (1925 yil fevral-noyabr). O‘zbekiston Kompartiyasi MK a’zosi (1925). O‘n sakkizlar guruhining faol ishtirokchisi sifatida VKP(b) MK O‘rta Osiyo byurosining O‘zbekistondagi faoliyatini keskin qoralaganligi uchun 1925 yil oxirida bir yil muddatga partiya va sovet idoralaridagi mas’ul lavozimlardan chetlashtirildi. F.Xo‘jayev boshqargan Buxoro Xalq Respublikasida moliya nozirligida ishlagan. Keyinchalik “O‘zbekkino” tresti boshqaruvchisi (1936 yilgacha). Muxtorjon Saidjonov sovet rejimi tomonidan qamoqqa olinib (1937 yil 20 mart), akasi Musojon Saidjonov, ukasi Qurbonjon Saidjonov (1893-1937) va buxorolik boshqa milliy rahbarlar bilan birgalikda (jami 17 kishi) Toshkentda “Uchlik”ning 1937 yil 14 oktyabrdagi qarori bilan aksilinqilobiy “Milliy Ittihod” tashkilotining a’zosi, burjua- millatchi tashviqot olib borganlikda, chet-el mamlakatlari bilan doimiy aloqada va O‘zbekistonni Ittifoqdan ajratib olish maqsadi bo‘lganlikda ayblanib, otuvga hukm etilgan. Vafotidan so‘ng 1965 yil 2 dekabrda oqlangan.
Qurbonjon Saidjonov - Buxoro shahrida qorako‘l savdogari Yo‘ldosh Saidjonov oilasida 1886 yili dunyoga kelgan. Yirik savdogar, “Milliy Ittihod” aksilinqilobiy tashkilotining a’zosi, hibsga olingan vaqtda aniq mashg‘uloti yo‘q. “Uchlik”ning 1937 yil 21 noyabrdagi qarori bilan aholi orasida aksilinqilobiy, millatchilik turidagi harakatlarini davom ettirganligi va xalq dushmanlarini quvvatlaganligi uchun O‘zSSR JK 66 moddaning 1 bandi bilan ayblanib, - 10 yil MTL qamoq jazosiga hukm qilingan, jazo muddati 1937 yil 15 noyabrdan hisoblangan.
