O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING DAVLAT MUSTAQILLIGI ASOSLARI TO‘GʻRISIDA.
O‘zbekiston Respublikasining Mustaqillik deklaratsiyasiga va O‘zbekiston Respublikasining Davlat mustaqilligi to‘g‘risidagi Bayonotga asoslanib, O‘zbekiston Respublikasining Oliy Kengashi ushbu Qonunni qabul qiladi.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI KONSTITUTSIYASI MUQADDIMA
Biz, Oʻzbekistonning yagona xalqi, inson huquq va erkinliklariga, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga, davlat suvereniteti prinsiplariga sodiqligimizni tantanali ravishda eʼlon qilib, demokratiya, erkinlik va tenglik, ijtimoiy adolat va birdamlik gʻoyalariga sadoqatimizni namoyon qilib, inson, uning hayoti, erkinligi, shaʼni va qadr-qimmati oliy qadriyat hisoblanadigan insonparvar demokratik davlatni, ochiq va adolatli jamiyatni barpo etish borasida hozirgi va kelajak avlodlar oldidagi yuksak masʼuliyatimizni anglagan holda, davlatchiligimiz rivojining uch ming yildan ziyod tarixiy tajribasiga, shuningdek jahon sivilizatsiyasiga beqiyos hissa qoʻshgan buyuk ajdodlarimizning ilmiy, madaniy va maʼnaviy merosiga tayanib, mamlakatimizning bebaho tabiiy boyliklarini koʻpaytirishga hamda hozirgi va kelajak avlodlar uchun asrab-avaylashga hamda atrof-muhit musaffoligini saqlashga astoydil ahd qilib, xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsip va normalariga asoslangan holda, Oʻzbekistonning jahon hamjamiyati, eng avvalo, qoʻshni davlatlar bilan doʻstona munosabatlarini hamkorlik, oʻzaro qoʻllab-quvvatlash, tinchlik va totuvlik asosida mustahkamlash hamda rivojlantirishga intilib, fuqarolarning munosib hayot kechirishini, millatlararo va konfessiyalararo totuvlikni, koʻp millatli jonajon Oʻzbekistonimizning farovonligini va gullab-yashnashini taʼminlashni maqsad qilgan holda, ushbu Konstitutsiyani qabul qilamiz va eʼlon qilamiz.
BIRINCHI BOʻLIM. ASOSIY PRINSIPLAR
I bob. Davlat suvereniteti
1-modda.
Oʻzbekiston — boshqaruvning respublika shakliga ega boʻlgan suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat.
Davlatning “Oʻzbekiston Respublikasi” va “Oʻzbekiston” degan nomlari bir maʼnoni anglatadi.
2-modda.
Davlat xalq irodasini ifoda etib, uning manfaatlariga xizmat qiladi. Davlat organlari va mansabdor shaxslar jamiyat va fuqarolar oldida masʼuldirlar.
3-modda.
Oʻzbekiston Respublikasi oʻzining milliy-davlat va maʼmuriy-hududiy tuzilishini, davlat hokimiyati organlarining tizimini belgilaydi, ichki va tashqi siyosatini amalga oshiradi.
Oʻzbekistonning davlat chegarasi va hududi daxlsiz va boʻlinmasdir.
4-modda.
Oʻzbekiston Respublikasining davlat tili oʻzbek tilidir.
Oʻzbekiston Respublikasi oʻz hududida istiqomat qiluvchi millat va elatlarning tillari, urf-odatlari va anʼanalari hurmat qilinishini taʼminlaydi, ularning rivojlanishi uchun sharoit yaratadi.
5-modda.
Oʻzbekiston Respublikasi qonun bilan tasdiqlanadigan oʻz davlat ramzlari — bayrogʻi, gerbi va madhiyasiga ega.
Davlat ramzlari davlat himoyasidadir.
6-modda.
Oʻzbekiston Respublikasining poytaxti — Toshkent shahri.
II bob. Xalq hokimiyatchiligi
7-modda.
Xalq davlat hokimiyatining birdan-bir manbaidir.
Oʻzbekiston Respublikasida davlat hokimiyati xalq manfaatlarini koʻzlab va Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi hamda uning asosida qabul qilingan qonunlar vakolat bergan organlar tomonidangina amalga oshiriladi.
Konstitutsiyada nazarda tutilmagan tartibda davlat hokimiyati vakolatlarini oʻzlashtirish, hokimiyat organlari faoliyatini toʻxtatib qoʻyish yoki tugatish, hokimiyatning yangi va muvoziy tarkiblarini tuzish Konstitutsiyaga xilof hisoblanadi va qonunga binoan javobgarlikka tortishga asos boʻladi.
8-modda.
Oʻzbekiston xalqini millatidan qatʼi nazar, Oʻzbekiston Respublikasining fuqarolari tashkil etadi.
9-modda.
Jamiyat va davlat hayotining eng muhim masalalari xalq muhokamasiga taqdim etiladi, umumxalq ovoziga — referendumga qoʻyiladi.
Oʻzbekiston Respublikasida referendum oʻtkazish tartibi qonun bilan belgilanadi.
10-modda.
Oʻzbekiston xalqi nomidan faqat u saylagan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va Prezidenti ish olib borishi mumkin.
Jamiyatning biron-bir qismi, siyosiy partiya, jamoat birlashmasi, ijtimoiy harakat yoki alohida shaxs Oʻzbekiston xalqi nomidan ish olib borishga haqli emas.
11-modda.
Oʻzbekiston Respublikasi davlat hokimiyatining tizimi — hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlinishi prinsipiga asoslanadi.
12-modda.
Oʻzbekiston Respublikasida ijtimoiy hayot siyosiy institutlar, mafkuralar va fikrlarning xilma-xilligi asosida rivojlanadi.
Hech qaysi mafkura davlat mafkurasi sifatida oʻrnatilishi mumkin emas.
13-modda.
Oʻzbekiston Respublikasida demokratiya umuminsoniy prinsiplarga asoslanadi, ularga koʻra inson, uning hayoti, erkinligi, shaʼni, qadr-qimmati va boshqa ajralmas huquqlari oliy qadriyat hisoblanadi.
Demokratik huquq va erkinliklar Konstitutsiya va qonunlar bilan himoya qilinadi.
14-modda.
Davlat oʻz faoliyatini inson farovonligini va jamiyatning barqaror rivojlanishini taʼminlash maqsadida qonuniylik, ijtimoiy adolat va birdamlik prinsiplari asosida amalga oshiradi.
III bob. Konstitutsiya va qonunning ustunligi
15-modda.
Oʻzbekiston Respublikasida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va qonunlarining ustunligi soʻzsiz tan olinadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi mamlakatning butun hududida oliy yuridik kuchga ega, toʻgʻridan-toʻgʻri amal qiladi va yagona huquqiy makonning asosini tashkil etadi.
Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan prinsip va normalari bilan bir qatorda Oʻzbekiston Respublikasi huquqiy tizimining tarkibiy qismidir.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining qonunida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasi qoidalari qoʻllaniladi.
Davlat va uning organlari, boshqa tashkilotlar, mansabdor shaxslar, fuqarolik jamiyati institutlari hamda fuqarolar Konstitutsiya va qonunlarga muvofiq ish yuritadilar.
16-modda.
Ushbu Konstitutsiyaning birorta qoidasi Oʻzbekiston Respublikasining huquq va manfaatlariga, ushbu Konstitutsiyaning birinchi boʻlimida nazarda tutilgan asosiy prinsip va normalarga zarar yetkazadigan tarzda talqin etilishi mumkin emas.
Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi asosida va uni ijro etish yuzasidan qabul qilinadi. Birorta qonun yoki boshqa normativ-huquqiy hujjat Konstitutsiyaning prinsip va normalariga zid boʻlishi mumkin emas.
Xalqimiz mustaqilligi
Xalqimiz o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritib, ozodlikka erishgach, milliy davlatchiligini tikladi, o‘z taqdirining haqiqiy egasiga aylandi. O‘zbek xalqining milliy o‘zligini anglashi uchun imkoniyat tug‘ildi, o‘zbek tiliga tom ma’noda davlat tili maqomini berish, milliy madaniyat, an’ana va qadriyatlarimizni rivojlantirish uchun barcha sharoitlar paydo bo‘ldi. Bunday imkoniyatni qo‘lga kiritish yo‘lidagi dastlabki sa’y-harakatlar O‘zbekiston Respublikasi istiqlolga erishishidan bir necha yil avval, Islom Karimov yurtimiz rahbarligiga kelgan davrdan boshlangan edi.
Aynan 80-yillarning oxirida xalqimizga nisbatan tarixiy adolatni tiklash, uning huquq va erkinliklarini ta’minlash masalasi yurtimizda eng muhim va dolzarb vazifaga aylandi. Avvalo, milliy an’ana va qadriyatlarimizni tiklash borasida katta, haqiqatdan ham, tarixiy qadamlar qo‘yildi. Xususan, sovet davrida uzoq yillar davomida taqiqlab kelingan ona tilimiz va dinimiz, Navro‘z bayrami, Ramazon va Qurbon hayitlari qaytadan tiklandi.
1991 yil 31 avgustda O‘zbekiston o‘z davlat mustaqilligini qo‘lga kiritishi bilan mamlakatimizda tarixiy haqiqat va adolatni tiklash, ijtimoiy-siyosiy hayotda sovet mafkurasi va uning g‘oyaviy qoliplaridan xalos bo‘lish, boy tariximizni haqqoniy va xolisona yoritish imkoniyati tug‘ildi. Tarixiy haqiqatni tiklash va uni xalqqa yetkazish davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi hamda bu borada misli ko‘rilmagan ishlarni amalga oshirishga kirishildi.
Mustaqillik tufayli sovet davrida nomlari qoralangan buyuk davlat arboblari, sarkardalar, ulug‘ allomalar va ma’naviy merosimizning boshqa ulkan namoyandalarining xotirasi tiklandi, Vatan va xalq ozodligi yo‘lida shahid ketgan vatandoshlarimizning tarixda tutgan o‘rniga munosib baho berildi, yurtimizdagi dunyoda tengi yo‘q tarixiy yodgorliklar va obidalar, tabarruk ziyoratgohlar qayta tiklanib, ta’mirlandi, har tomonlama obod qilindi, “Shahidlar xotirasi” xayriya jamg‘armasi ta’sis etildi, “Shahidlar xotirasi” yodgorlik majmuasi bunyod qilindi va u xalqimizning muqaddas ziyoratgohiga aylandi, “Qatag‘on qurbonlarini yod etish kuni”ni nishonlash joriy etildi, “Qatag‘on qurbonlari xotirasi” davlat muzeyi tashkil qilindi. Bularning barchasi xalqimizga o‘z tarixini, ma’naviy merosini qaytarishda, yurtdoshlarimizning milliy o‘zligini anglab yetishida muhim tarixiy ahamiyatga ega bo‘ldi.
