Bu ekspozisiyada 1920 yilda Buxoroning Qizil armiya tomonidan bombardimon qilingani suratlari namoyish qilingan. Bu ekspozisiya 1920 yilda Buxoro Xalq Sovet Respublikasining tashkil etilganiga bag‘ishlangan.
1920 yilda Turkistonda Sovet hokimiyatining Buxoro amirligiga qarshi beshafqat, murosasiz kurashi avj oldi. Buxoroda yosh buxoroliklar partiyasining a’zolari qo‘zg‘olonga tayyorlana boshlashdi. Nihoyat, shaharga hujum boshlandi. Yordamga aviatsiya tashlandi. «Qumdagi janglar» (O‘rta Osiyoda grajdanlar urushi tarixiga doir materiallar, 1935 yil M. Gorkiy tahriri ostida) kitobida ta’kidlanishicha, Buxoroni bombardimon qilish uchun “Turkiston frontiga ilgari misli ko‘rilmagan butun boshli havo kemalari armadasi tashlandi” 1920 yil avgust oyining so‘nggi kunlaridan birida Buxoro yaqinidagi Kogon stansiyasida o‘nga yaqin samolyot shaylab qo‘yildi. Ular orasida samolyotlarning “forman”, “farsal”, “nyupor”, “vuazen” va “albatros” kabi turlari bor edi. Chorjo‘ydan maxsus aviaotryad (samolyotlar dastasi) olib kelindi. Yuqoridagi kitobda qayd etilishicha, Stepanov, Stolyarov, Fousek, Ilin, Zelenskiy kabi uchuvchilar bombardimon qilishga tayyorlab qo‘yildi. Bu orada Buxoroga samolyotlarning birinchi uchishi o‘z ishini qilib bo‘lgan edi. Ikkinchi uchishda esa har biri 64 kilogramm keladigan bombalar bir necha yuz metr balandlikdan to‘ppa-to‘g‘ri «amirning beadad boyliklar to‘plangan qordek oppoq saroyiga» yog‘ila boshladi. Fousek degan uchuvchi boshqargan «Forman» turidagi yengil bombardimonchi samolyot o‘z yuklarini shaharga «muvaffaqiyat» bilan tashlab, hammadan keyin qaytib ketdi. Uchinchi kun ertalab bomba ortib olgan samolyotlar tag‘in Buxoro tomon yopirilishdi.
Buxoroning bombardimon qilinishi ishtirokchisi va shohidi, sinovchi-uchuvchi Fousek shunday xotirlaydi: “Biz Buxoroni bombardimon qildik. Qadimiy amirlikni vayron etib tashladik. Xususan, mashhur “Ajal minorasi”ga tushgan bomba, garchi mohiyatan bu minoraning mo‘ljalga olinishi biz uchun mutlaqo foydasiz bo‘lsa-da, bizga alohida zavq-shavq bag‘ishladi». Bormbardimon natijasida shahar yer bilan yakson qilinib, asosan qariyalar, ayollar, bolalar nobud bo‘ldi. Bu bombardimonni Buxoro xalqi ancha vaqtgacha “Kichik qiyomat” deb eslab yurdi.
1920 yilning 2 sentyabrida M.Frunze boshchiligidagi qizil armiyaning shafqatsiz hujumlaridan so‘ng amirlikning poytaxti Buxoro shahri bosib olindi va Amir Olimxon taxtdan ag‘darildi. Shundan so‘ng, qizil armiya amirlikning barcha bekliklarini birin-ketin egallab, amirlikka butunlay barham berdi.
1920 yil 14 sentyabrda Xalq Nozirlar Sho‘rosi, Buxoro muvaqqat inqilobiy qo‘mitasi va Buxoro Kompartiyasi MK ning umumiy yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Unda 9 kishidan iborat Abduqodir Muhiddinov raisligida Butunbuxoro inqilobiy qo‘mitasi va 11 kishidan iborat respublika hukumati – Fayzulla Xo‘jayev raisligidagi Xalq Nozirlar Sho‘rosi tuzildi.
Buxoro Xalq Nozirlari Sho‘rosining tarkibi quyidagicha edi:
Fayzulla Xo‘jayev – rais, xorijiy – tashqi ishlar noziri;
Qori Yo‘ldosh Po‘latov – maorif noziri;
Muxtor Saidjonov – doxiliya – ichki ishlar noziri;
Usmonxo‘ja Po‘latxo‘jayev – moliya ishlari noziri;
Najib Xusainov – davlat nazorati noziri;
Yusuf Ibrohimov – favqulodda komissiya noziri;
Mukammil Burxonov – adliya noziri;
Bahovuddin Shahobuddinov – harbiy ishlar noziri;
Abdulqodir Muhiddinov – yer-suv ishlari noziri;
Mirzo Muhiddin Mansurov – savdo va sanoat ishlari noziri.
1920 yilning 6-8 oktyabr kunlari Buxorodagi Sitorai Mohi Xosada Butunbuxoro xalq vakillarining I qurultoyi chaqirilib, unda Buxoro Xalq Sovet Respublikasi (BXSR) tuzilganligi e’lon qilindi. Bu respublika davlat tuzumi jihatidan xalq demokratik hokimiyati edi. Qurultoy davlat hokimiyatining qonun chiqaruvchi oliy organi bo‘lgan Buxoro inqilobiy qo‘mitasi va dastlabki hukumat tarkibi bo‘lgan Buxoro Xalq nozirlar Sho‘rosini o‘zil-kesil tasdiqladi. Ularning vakolat muddati II qurultoygacha o‘zaytirildi.
1920 yil oktyabrda BXSR bilan Rossiya o‘rtasida muvaqqat harbiy-siyosiy bitim tuzildi. 1921 yil 4 martda esa har ikkala davlat o‘rtasida Ittifoq shartnomasi imzolandi. Ushbu shartnomalar yosh Buxoro davlati arboblarining mustaqil siyosat yuritishga qaratilgan harakatlari faoliyatini ma’lum darajada cheklashga olib keldi. Chunki, ittifoq shartnomasi mustaqil Buxoro davlati hududida sovet qo‘shinlari saqlanishini qonuniy qilib asoslab berdi. Bu esa Rossiyaning BXSR ichki ishlariga harbiy jihatdan qurolli aralashuvi edi.
Buxoro amiri fil.
1910-yilda Afg‘oniston amiri Habibullaxon Seyid Mir Muhammad Olimxonning Buxoro taxtiga o‘tirgani munosabati bilan Buxoroning yangi amiriga olti nafar yosh hind filini sovg‘a qiladi.
Sharqda bunday sovg'a juda obro'li va chuqur ramziy ma'noga ega bo'lib, kuch, donolik va tinchlik va uzoq umr ko'rish istagini anglatardi. Boshqa tomondan, bunday sovg'a beruvchining kuchi va buyukligi haqida gapirdi.
Barcha fillar amirning uy hayvonot bog'ida joylashgan Sitorai Moxi Xosa qishloq qarorgohida joylashgan bo'lib, unda allaqachon Buxoro zodagonlari saroylarining doimiy aholisi bo'lgan yo'lbarslar, gepardlar, jayronlar, jayronlar va qora yelkali hind tovuslari bo'lgan. Vaqti-vaqti bilan fillar amir ishtirokidagi tantanali rasmiy marosimlarda foydalanilgan. Eng aqlli va itoatkor fil Jin-Dau ismli urg'ochi fil bo'lib chiqdi, bu sanskrit tilida "chiroyli ayol" degan ma'noni anglatadi.
1920-yilda Buxoro amirligi tugatilgandan keyin Jin-Dau va yana bir fil omon qolgan. Bir muddat fillar Yangi Buxoro vokzalidan Buxoroga va ortga yuk tashishda foydalanilgan. Keyinchalik ular shahar manfaati uchun ishladilar: yangi yo'llarni rolik bilan siqish va eski daraxtlarni yulib tashlash.
1924 yilda yosh Buxoro respublikasi hukumati Jin-Dauni Moskva hayvonot bog'iga sovg'a qildi. Fil maxsus poyezdda olib ketilgan. Sayohat chog‘ida u to‘rt o‘qli maxsus temir yo‘l platformasidagi yog‘och to‘siqlarni buzib, ochiq supada tinchgina minib, bekatlardagi qiziquvchan va ishtiyoqli odamlarni bag‘ri bilan kutib olar, noz-ne’matlarini qabul qilar edi. Iyul oyi boshida Jin-Dau Moskvaga keldi va bo'yniga o'tirgan qo'li bilan hayvonot bog'iga yurdi. Poytaxtga ertalab soat uchda kelganiga qaramay, ko'plab moskvaliklar uni kutib olish uchun chiqishdi.
1920-1930-yillarda Jin-Dau so'nggi 12 yil davomida Moskva hayvonot bog'ining eng mashhur aholisi bo'lgan. U 4 tonna og'irlikdagi o'z turining eng yirik vakillaridan biri deb hisoblanishi mumkin. Jin-Dau 1936 yilda 54 yoshida vafot etdi.
Va 1937 yilda to'ldirilgan hind fili Moskva Darvin muzeyida namoyish etildi.
