Bu ekspozisiyada Mang‘itlar sulolasining hukmdorlari va Qushbegilarning suratlari aks ettirilgan.
Buxoro amirligidagi mang‘itlar sulolasi hukmdorlari (1747-1920 yyil)
1. Muhammad Rahimbiy – 1747-1758 yyil
2. Doniyolbiy – 1758-1785 yyil
3. Amir Shohmurod – 1785-1800 yyil
4. Amir Haydar – 1800-1826 yyil
5. Amir Husayn – 1826 yil Ikki yarim oyil
6. Amir Umar – 1826 yil To‘rt oyil
7. Amir Nasrullo – 1826-1860 yyil
8. Amir Muzaffar – 1860-1885 yyil
9. Amir Abdullahad – 1885-1910 yyil
10. Amir Olimxon – 1911-1920 yyil
Mang‘itlar - Buxoro amirligini 1756 - 1920 yillarda boshqargan so‘nggi sulola. Uning vakillari mang‘it qabilasiga mansub bo‘lgani uchun, sulola shunday nomlangan. Ashtarxoniylar sulolasi o‘rniga kelgan Muhammad Rahimbiyning 1756 yil 16 dekabrda taxtga rasman o‘tirishi bilan mang‘itlar sulolasi hukmronligi boshlangan. Mang‘itlar sulolasi vakillari: Doniëlbiy otalik (1758 -1785), amir Shohmurod (1785 - 1800), amir Haydar (1800 -1810), amir Nasrulloxon (1826 - 1850), amir Muzaffarxon (1860 - 1885), amir Abdulahadxon (1885-1900), amir Olimxon (1910-1920).
Amir Muzaffarxon davrida Buxoro amirligi chor Rossiyasi tomonidan istilo etildi. Amir Abdulahadxon va amir Olimxon hukmronligi davrida Rus podsho hukumatining mavqei mustahkamlandi. 1920 yilda Frunze boshchiligidagi Buxoro bosqinidan keyin Buxoro Xalk Sovet Respublikasi tashkil topgach, mang‘itlar sulolasi tugatildi.
Rossiya tasdiqlagan taxt vorisi.
1860–1885 yillarda hukmronlik qilgan Buxoro amiri Muzaffar hukmronligining oxirgi yillarida o‘zining beshinchi o‘g‘li Abdulahadni taxt merosxo‘ri deb e’lon qildi va Rossiya imperatori Aleksandr Aleksandrovichning taxtga o‘tirish marosimi tantanasida qatnashish uchun Rossiyaga jo‘natdi. U yerda Abdulahad haqiqiy taxt vorisi sifatida tasdiqlandi. Bu haqda keyinchalik imperator Aleksandr III Amir Muzaffarga yozma ravishda bildirdi.
Imperatorning qabulida bo‘lgan Abdulahad bir necha bor maxfiy yig‘ilishlarda qatnashdi. Shunday yig‘ilishlardan birida unga 21 punktdan iborat rasmiy hujjatga imzo chektirdilar.
Unda Buxoro amirligi hududidan temir yo‘llar, telegraf o‘tkazish, cherkov qurish, rus savdogarlariga, fuqarolariga binolar, yer maydonlari sotib olish uchun ruxsat berish masalalari qayd etilgan edi. Oxir-oqibat uning davrida Rossiyaning Buxoroga ta’siri sezilarli darajada oshdi.
Amir Muzaffar (1860-1885).
Muzaffar ibn Nasrulloxon (1819 - Buxoro - 1885), (1860 yil 23 sentabr - 1885 yil 12 dekabr).
Mang‘itlar sulolasidan bo‘lgan Buxoro amiri.Otasi Nasrulloxon davrida Karmanaga hokimlik qilgan. Amir Nasrullo vafotidan so‘ng, Buxoro taxtiga o‘tirgan. Otasi tomonidan Karmanaga surgun qilingan kishilarni Buxoroga qaytarib, yuqori lavozimlarga tayinlagan. Markaziy hokimiyatga bo‘ysunishni istamayotgan Hisor, Shahrisabz, Darboz, Ko‘lob, Baljuvon bekliklari va Qo‘qon ustiga yurish qilib, ularning qarshiligini yengdi (1863-1865). Mallaxon tomonidan taxtdan tushirilgan Qo‘qon xoni Xudoyorxon Buxoroga qochib kelganida xonlik taxtini qayta egallashi uchun unga harbiy yordam bergan (1861).
Muzaffarning hukmronlik davri Rossiyaning O‘rta Osiyo xomliklariga qarshi harbiy harakatlari kuchaygan davrga to‘g‘ri keladi. Rossiya bilan bo‘lgan kelishmovchiliklarni tinch yo‘l bilan bartaraf etishda umidini uzmay, u Najmiddinxo‘ja boshliq ekchilarni Peterburgga jo‘natdi (1865 yil iyul). Biroq, ko‘zlangan maqasadga erishilmay, ikki o‘rtada harbiy harakatlar boshlandi. Muzaffar qo‘shini bilan general Romanovskiy boshchiligidagi Rossiya harbiy kuchlari o‘rtasidagi dastlabki to‘qnashuv Jizzax bilan Oratepa o‘rtasidagi Erjar(Maydayulg‘un) da bo‘lib, unda Buxoro qo‘shini mag‘lubiyatga uchragan(1866-yil 8-may). Muzaffar muftiy Muhammad Porso boshchiligidagi elchilarni Afg‘oniston va Hindiston orqali yordam so‘rab, Istanbulga yuborsa ham rad javobini olgan.
1868 yil 2-3-iyunda Zirabuloq jangida mag‘lubiyatga uchragach, 1868 yil 23-iyunda Samarqandda imzolangan Rossiya-Buxoro sulh shartnomasiga ko‘ra, Buxoro amirligi Rossiyaga tob’ bo‘lib qolgan. O‘g‘li va valiahd Abdulmalik (Katta to‘ra) Rossiya bosqini va otasi hukmronligiga qarshi Shahrisabz va Kitobda qo‘zg‘olon ko‘targanda Muzaffar rus qo‘shinlari yordamida uni bostirgan (1870).
Muzaffar davrida Buxoro amirligining Rossiyaga qaramligi kuchayishi bilan bir qatorda shialarning ta’siri ham ortgan. Buxorodagi Eshon Imlo mozorida dafn etilgan.
Amir Abdulahadxon (1885-1910).
Abdulahad ibn Amir Muzaffarxon (1859 yil 16 mart – 1911 yil 6 yanvar), (1885-1910).
Mang‘itlardan bo‘lgan Buxoro amiri. 1860–1885 yillarda hukmronlik qilgan Buxoro amiri Muzaffar hukmronligining oxirgi yillarida o‘zining beshinchi o‘g‘li Abdulahadni taxt merosxo‘ri deb e’lon qildi va Rossiya imperatori Aleksandr Aleksandrovichning taxtga o‘tirish marosimi tantanasida qatnashish uchun Rossiyaga jo‘natdi. U yerda Abdulahad haqiqiy taxt vorisi sifatida tasdiqlandi. Bu haqda keyinchalik imperator Aleksandr III Amir Muzaffarga yozma ravishda bildirdi.
Imperatorning qabulida bo‘lgan Abdulahad bir necha bor maxfiy yig‘ilishlarda qatnashdi. Shunday yig‘ilishlardan birida unga 21 punktdan iborat rasmiy hujjatga imzo chektirdilar.
Unda Buxoro amirligi hududidan temiryo‘llar, telegraf o‘tkazish, cherkov qurish, rus savdogarlariga, fuqarolariga binolar, yer maydonlari sotib olish uchun ruxsat berish masalalari qayd etilgan edi.
Uning davrida Chor hukumati Buxoroda rus siyosiy agentligi ta’sis etib (1886 yil), Turkistonda, jumladan, Buxoro xonligini xom-ashyo ba’zasiga aylantirish va bu yerdagi boyliklarni Rossiyaga tashib ketish maqsadida Amudaryoga ko‘prik qurdi, Chorjo‘y – Samarqand temiyo‘li o‘tqazdi (1900-1901). Shuningdek, Abdulahad davrida jadidchilik harakati kuchaygan. Oxir-oqibat uning davrida Rossiyaning Buxoroga ta’siri sezilarli darajada oshdi.
Amir Muzaffar 1885 yili vafot etdi va Buxorodagi Eshoni Imlo mozorida dafn etildi. U 25 yil Buxoro taxtida hukmronlik qildi.
Amir Olimxon (1911-1920).
Amir Said Olimxon ibn Abdulahad (1881, Karmana – 1944. 28 aprel, Kobul), (1910-1920).
Mang‘itlardan bo‘lgan Buxoro amiri. Peterburgdagi Nikolayev (pajlar) korpusida ta’lim olgan (1893-96). 1898 yil Qarshi, valiahd sifatida Karmana bekliklariga hokim bo‘lgan. Otasi vafotidan so‘ng 1910 yil 24-dekabrda Buxoro taxtiga o‘tirgan. Uning davrida Buxoro amirligining Rossiyaga qaramligi yanada kuchaydi. Taraqqiyparvar kuchlar shuningdek, Yosh buxoroliklar qattiq ta’qib qilindi. Birinchi Jahon urushi davrida Rossiya imperatori Nikolay II uni general – leytinant harbiy unvoni bilan taqdirlagan va o‘zining general – ad’yutanti qilib tayinlagan (1915 yil dekabr). Chunki u Rossiyaga katta miqdorda pul bilan yordam bergan edi. Buxoroda 1917 yil aprel namoyishi, xususan, Kolesov voqeasi (1918 yil mart) dan keyin u amirlik hududida 3 ming kishini jadidlikda ayblab, nohaq qatl ettirgan.
1920 yil avgustda Buxoro bosqini natijasida amirlik tuzumi ag‘darib tashlandi. Sentabr oyining o‘rtalarida Olimxon Sharqiy Buxoroga borib, Buxoro xalqining bosqinchi qizil armiyaga qarshi olib borgan mustaqillik kurashiga rahbarlik qilishga urindi. Olimxon Hisor viloyatini o‘ziga qarorgoh qilib, 6 oy davomida qizil askarlarga qarshi kurashgan. Hisorda yangi hukumat tashkil qilib, buxorooliklarning qizil askarlarga qarshi olib borayotgan jang harakatlarini muvoffaqiyatlashtirishga intilgan. Olimxon Ko‘lob, Hisor va Dushanba atrofida katta miqdordagi kuchlarni birlashtirishga muvaffaq bo‘lgan. 1920 yil noyabr oyining o‘rtalarida uning qo‘shinlari Boysun, Darband, Sherabodni qizil askarlardan ozod qilishdi. Olimxon ixtiyoriga Farg‘onadan yordamga yuborilgan 4 ming yigit ham Sharqiy Buxoroga yetib keladi. 1921 yil 8-yanvarda Olimxon qo‘shining miqdori 25 ming kishiga yetgan. Hisordan Ko‘lob viloyatiga kelgan Olimxon butun qo‘shinlariga Ibrohimbekni oliy- bosh qo‘mondon (O‘rinbosarlar: Sharqiy Buxoroda – Davlatmanbek va Gʻarbiy Buxoroda – mulla Abdulqahhor) qilib tayinlaydi. Biroq, bir qator janglarda mag‘lubiyatga uchragach, Olimxon Amudaryoning Chubek kechuvidan Afg‘onistonga o‘tib ketgan (1921 yil 4-mart). Olimxonni Kobulga Afg‘oniston amiri Omonullaxon qabul qilib, doimiy yashashi uchun unga Qal’aiy Fotuda mahsus qarorgoh ajratib beradi. U Kobulda yashasa ham Buxorodagi ozodlik harakatiga g‘oyaviy jihatdan rahbarlik qilishda davom etdi, ko‘rboshlar va ulamolarga turli maktublar va qimmatbaho sovg‘alar jo‘natib, ularni kurashga ilhomlantirgan. Olimxon Kobulda o‘zining estaliklarini yozib tugallaydi. Umrining oxirida ko‘zi ojizlanib qoladi, og‘ir dardga chalinadi uzoq davom etgan hastaliklardan so‘ng u Qal’aiy Fotuda vafot etadi. Kobul atrofidagi “Shahidoni islom” (islom shahidlari) qabristoniga dafn etilgan.
Olimxonning xotiralari Parijda fransuz tilida (1929), keyinchalik Gʻarbda fors tilida, O‘zbekistonda o‘zbek va rus tillarida (1991), Tojikistonda tojik tilida(1992) alohida kitob sifatida chop qilingan. Olimxon hikmronligi davrida Buxoroda “Olimxon madrasasi” qurilgan, “Sitorai Mohi Hosa” saroyini qurish yakunlangan.
