Azaldan turli savdo yo‘llari, madaniyat va sivilizatsiyalar chorrahasida joylashgan boqiy Buxoro, uning ko‘pni ko‘rgan, ilm-ma’rifat, dinu diyonat, bunyodkorlik borasida nom qozongan xalqi har qanday hurmat va e’tiborga munosibdir.
Shavkat Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti.
Dunyoda muqaddas va moʻtabar shaharlar ko‘p. Lekin ular orasida tarix sinovlaridan muvaffaqiyatli o‘tib, shariflik maqomini yo‘qotmasdan, kelajak sari dadil intilib kelayotganlari ko‘p emas. 3000 yillik tarix va taraqqiyotni o‘zida mujassam etgan O‘zbekistonimiz zaminida shunday ulug‘ shaharlarning borligi bilan har qancha faxrlansak, g‘ururlansak arziydi.
Biz uchun ko‘hna tarix va madaniyat, ezgulik, ilm-ma’rifat, din-diyonat, obodlik, osoyishtalik, Vatanga muhabbat va sadoqat, milliy o‘zlik timsoliga aylanib ketgan ana shunday ulug‘ shaharlardan biri Buxoroyi Sharifdir.
Muhtaram Prezidentimiz Sh. Mirziyoyev Buxoroni Sharif darajasiga ko‘targan omillar haqida: “Bu qutlug‘ zamindan yetishib chiqqan Imom al Buxoriy va Abu Ali ibn Sino, Narshaxiy va Rudakiy, 7 buyuk pirlar,avliyo va allomalar nomlari va meroslari Sharqu Gʻarbda mashhurdir”- deydilar.
Taniqli ulamolarning dalolat berishlaricha, Hadislarda bu sharif yurt haqida: “Dunyodagi barcha shaharlarga osmondan nur yog‘iladi... Faqat Buxorodan osmonga nur taraladi” deyilgan ekan. Hech shubhasiz, bu – ilmu ma’rifat nuridir. Buxoro asrlar davomida “qubbat-ul (gumbaz, cho‘qqi) islom”, ya’ni din markazlaridan biri sifatida dunyoga ko‘plab allomalarni yetkazib bergani tarix shodasidagi noyob hodisadir. Buxorolik O‘zbekiston Xalq shoiri Jamol Kamol shunday yozadilar:
Bu cheksiz davlati ma’mur –
Buxorodan, Buxorodan.
Bu tengsiz san’ati manzur –
Buxorodan, Buxorodan.
Buxoriy tal’ati bois,
Azizlar himmati bois
Samolarga taralgay nur
Buxorodan, Buxorodan.
Buxoro azaldan islom madaniyati rivojiga beqiyos hissa qo‘shib keladi. Bu haqiqatni jahon jamoatchiligi, butun islom dunyosi tan oladi. Nufuzli xalqaro tashkilot - Islom konferensiyasining Ta’lim, fan va madaniyat masalalari bo‘yicha tuzilmasi AYSESKO tomonidan 2020 yilda Buxoro shahrining Islom madaniyati poytaxti deb e’lon qilingani ham shunday yuksak e’tirofning yana bir tasdig‘idir. Prezident Shavkat Mirziyoyev bu xalqaro tadbirni Xojai Jahon tavalludining 915 yilligi; Bahouddin Naqshband tavalludining 700 yilligi bilan hamohang nishonlash, xalqaro ilmiy konferensiyalar o‘tkazish haqida ko‘rsatmalar berdilar.
XOJA ABDULXOLIQ GʻIJDUVONIY
(1103-1179)
Xojagon tariqatining asoschisi Abdulxoliq Gʻijduvoniy 1103 yilda Buxoro viloyatining Gʻijduvon shahrida tavallud topib, 1179 yilda shu yerda vafot etganlar. Otalari Imom Abduljamil asli turkiyalik bo‘lib, Imom Molik (713-795) avlodidan, onalari Malati podshohining qizi bo‘lganlar.
Hazrat avliyolar sultoni, Qutbi zamon, olimi Rabboniy, shayxul-shuyux, Xojayi Jahon nomi bilan mashhurdirlar. Ul zot ta’limotining mohiyati: “Zohiran xalq birla, botinan Haq birla”-degan hikmatda o‘z ifodasini topgan. Alloma xufiya zikrni Xizr alayhissalomdan, tariqat ilmini Yusuf Hamadoniydan, Imom Sadriddin va Niyoz Xorazmiylardan ta’lim olganlar.
Buxoroda shayxulislom lavozimida xizmat qilgan Yusuf Hamadoniy Naqshbandiya tariqatiga asos bo‘lgan 4 qoidani kiritganlar:
1. Hush dar dam: Har nafas, har onda hushyor bo‘lish. Mastlik, behudlik bu yo‘lga yot.
2. Nazar bar qadam: Qo‘yayotgan har bir qadamga nazar tashlab, uni nazorat etish.
3. Safar dar vatan: O‘z-o‘zini nazorat etib, yomon illatlardan qutulish uchun harakat qilish.
4. Xilvat dar anjuman: “Dast ba koru, dilba yor” lik. Gʻijduvoniy bularga: “Yodkard”, “Bozgasht”, “Nigohdosht”, “Yoddosht” tamoyilini qo‘shganlar.
Gʻijduvoniy o‘zlaridan katta ilmiy meros qoldirgan bo‘lib, «Risolai sohibiya», «Maqsad as-solikin», «Maslak-al orifin», «Maqomati Yusuf Hamadoniy», «Tariqat odobi», «Vasiyatnoma» nomli asarlari, ruboiy va qit’alari mashhur bo‘lib, ularining tarbiyaviy ahamiyati ham kattadir:
Hazratning shogirdlari: Xoja Ahmad Siddiq, Xoja Avliyoi Kabir, Xoja Sulaymon Karmaniylar bo‘lib, bular orasidan eng yetugi bo‘lmish Xoja Orif ar Revgariy silsilani davom ettirganlar. Uvaysiy (o‘zidan bir necha asr oldin o‘tgan pirdan tushida ta’lim olgan) Bahouddin Naqshbandni ham Gʻijduvoniyning ruhlari tarbiya qilgan. Hazrat Abdulxoliq «Tariqat odobi» kitoblarida yozadilar: «Ey farzand! Ilm bilan birga odobni ham o‘rgan. Zero, odobsiz odam Alloh lutfidan mahrumdir. Xalq bilan aslo nizo-janjal etma. Yaxshi xulq, nek odob ila umrguzaronlik ayla. Bid’atdan yiroq bo‘l, har qanday bid’at gunohdir».
1432-1433 yillarda Mirzo Ulug‘bek (1394-1449) Gʻijduvoniy maqbarasi yonida muazzam madrasa barpo ettiradi.1583 yilda Abdullaxon buyrug‘iga ko‘ra mazkur majmuada birinchi marta katta ta’mirlash ishi amalga oshirilgan. Sho‘rolar davrida omborxona, eshaksaroyga aylantirilgan bu ziyoratgoh mustaqillik yillarida tobora chiroy ochib bormoqda.
Yurtboshimiz Shavkat Mirziyoyevning tashabbuslari bilan, Xojai Jahon asarlari nashr etilmoqda va majmuada ziyoratchilar uchun shart-sharoitlar yaratilmoqda. Abduxoliq Gʻijduvoniy majmuasida yangi masjid, yozgi ayvon, xazira yodgorligi va mehmonxona qurilib, keng ko‘lamli obodonlashtirish ishlari olib borilmoqda. 2020 yilda Gʻijduvoniyning 915 yillik yubileylari jahon miqyosida yurtimizda nishonlanishi kutilmoqda.
