Buxoro davlat universiteti rektorlari

BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI REKTORLARI

1.    Vahabov Karimjon. 1930 -1931
2.    Usmonov G’anijon. 1931-1934
3.    Valiyev X.X. 1934-1935
4.    Rajabov D. 1935-1936
5.    Tereshxanov G.X. 1937 – 1938
6.    Rustamov Agzam. 1938-1940
7.    Sbizova Anna Ivanovna.  1940
8.    Davlat - Yusupov Mustafo Xasanovich. 1940-1943
9.    Hamidov (Homidiy) Sharif Hamidovich. 1944-1948
10.  Jo’rayev Turob Jo’rayevich. 1948-1950
11.  Maqsudov Sh.T. 1951 -1955
12.  Yakubov R. 1955 – 1957
13.  Rahmatov Muxtor Ne’matovich. 1957 – 1960


14.  Namozov Juma Namozovich. 1960 – 1977
15.  Jabborov Narimon Ibragimovich. 1977 – 1979
16.  Mo’minov Vafo Arabovich. 1979 – 1986
17.  Qosimov Farhod Habibovich. 1986-1992
18.  Muqimov Komil Muqimovich. 1992 – 2005
19.  Yoriyev Oltin Muzaffarovich. 2005-2009
20.  Tadjixodjayev Zokirxo’ja. 2010 - 2014
21.  Tulaganov Abdukabil Abdunabiyevich. 2014 y. -  h.v.


 

Vahabov Karimjon.

 (1901-1959)

 

 

Tarixiy xotira millatga kuch-qudrat bag’ishlaydi, hayotning og’ir sinovlarini munosib engib o’tishga, o’zligini saqlab qolishga yordam beradi. Yurtboshimiz o’zlarining «Tarixiy xotirasiz kelajak yo’q» asarlarida: «Tarixiy xotirasi bor inson — irodali inson. Tarix saboqlari insonni hushyorlikka o’rgatadi. O’zlikni anglash tarixni bilishdan boshlanadi» - deya ta’kidlaganlar. Demak, tarixni yaxshi bilmasdan turib, yuksak ma’naviyatga erishish mumkin emas.Tarix hali ochilmagan qo’rg’onga o’xshaydi. Qancha izlansang shuncha o’z bag’rida yashirgan sirlarini oshkor qiladi. Biroq, uni to’g’ri talqin qilish, baholash va qadriga etish ham muhim bo’lib hisoblanadi.  Avvalo, tarixni hurmat qilish kerak. Tarixiy voqea, hodisalarga to’g’ri baho berish uchun tarixchi o’sha davr ruhiyatiga tusha olish kerak. Shundagina tarix qarida yashiringan ma’danlarini yuzga chiqaradi.

85 yoshni qarshilagan BuxDU tarixini tadqiq etish jarayonida qator savollarga birinchilardan bo’lib javob topishga to’g’ri keldi. Shunday muammolardan biri BuxDUning birinchi direktori (rektori) kim bo’lgan, degan savol. Universitet kichik majlislar zalida BuxDU rektorlarining suratlari ichida birinchi bo’lib, K. Vahobov (1930 - 1935) yillar direktorlik qilganligini bilib olsa bo’ladi. Biroq, boshqa ma’lumot oliygoh tarixiga bag’ishlangan adabiyotlarning birortasida keltirilmagan[1].

Oliygoh rektori A.A. To’laganov Buxoro davlat universitetining 85 yilligini nishonlash uchun tuzilgan ishchi guruhlari oldiga shunga o’xshash qator vazifalarni  qo’ydi. Shu maqsadda O’zbekiston Respublikasi  Markaziy davlat arxivlari, Buxoro viloyat davlat arxivi va Buxoro shahar shaxsiy tarkib hujjatlari arxivi, Buxoro davlat badiiy me’morchilik muzey – qo’riqxonasi tasarrufidagi Buxoro tasviriy san’at muzeyi eksponatlari, OO’MTV va boshqa idoraviy arxivlarda olib borilgan izlanishlar o’z natijasini berdi.

O’zbekiston Respublikasi  Markaziy davlat arxivining 94 fondi Narkompros (O’z.SSR Maorif XKS) hujjatlarida [2] 29 yoshli Karimjon Vahobov oliygohning birinchi direktori bo’lganligini tasdiqlovchi ilk hujjatga duch keldik.

Arxiv  hujjatida uning ijtimoiy kelib chiqishi, qanday lavozimlarda ishlaganligi, haqida malumotlar keltirilgan.

Buxoro shahar hokimligi huzuridagi shahar arxivida olib borgan izlanishlarimiz oliygohning ilk direktori oilasini topishimizga sabab bo’ldi. Bugungi kunda Toshkent shahrida istiqomat qilayotgan oliygohning birinchi direktori Karimjon Vahobovning o’g’li (68 yoshli) Ulug’bek Vahobovning oilaviy arxividan foydalanib, birinchi direktor haqida qimmatli ma’lumotlar va suratlardan nusxa oldik.

Ulug’bek Vahobovning tashabbusi bilan oilaviy arxivdagi Karimjon Vahobovga tegishli hujjatlar Buxoro davlat badiiy me’morchilik muzey – qo’riqxonasi tasarrufidagi Buxoro tasviriy san’at muzeyiga topshirilgan. San’at muzeyi bo’lim boshlig’i M. Po’latova 1982 yilda ushbu hujjatlarga qayta ishlov berib, “K. Vahobovning” shaxsiy fondini tashkil etgan. Ushbu fondda 100 dan oritiq foto va 100 dan ortiq hujjatlar jamlangan[3]. “K. Vahobovning” shaxsiy fondi hujjatlari asosida  oliygohning birinchi direktori Karimjon Vahobovning hayot yo’li haqida biografik ma’lumotni tayyorladik.

Karimjon Vahabovich 1901 yil (ayrim hujjatlarda 1902 yil ham yozilgan) Namanganda tug’ilgan. O’zbekiston Respublikasi  Markaziy davlat arxivi [4]  da Karimjon Vahobovning 12 yodan boshlab tarjimai holi keltirilgan. 1913 – 1918 yillar Namangan shahridagi etikdo’z ustaga shogird tushganligi, 1918 – 1919 yillarda Namangan shahridagi 1- son maktabida qorovul, 1919 – 1921 yillar Qizil armiya safida xizmat qilgan, 1921 – 1923 yillarda kosibchilik bilan shug’ullangan, 1924 yilda Buxorodagi partiya maktabida taxsil olgan, 1924 – 1925 yillarda siyosiy – ma’rifiy bo’lim o’rinbosari, 1928 – 1929 yillarda G’ijduvon tumani Ray ONO boshlig’i, 1928 – 1929 yillarda Buxoro shahar Gor ONO boshlig’i vazifalarida ishlagan.

O’tgan asrning 30 yillarida tuzilgan ushbu qimmatli hujjat Buxoro tasviriy san’at muzeyidagi “K. Vahobovning” shaxsiy fondi eksponati ma’lumotlari bilan to’ldirilishini taqozo etadi. Kadrlar etishlovchiligi sababli Karimjon Vahobov yana bir qator lavozimlarni ham bajarganligiga aniqlik kiritildi.

Masalan, 1705/ II (15)  inventari ostida 1922 yilda Buxoro xalq sho’rolar  respublikasining (BXShR) Savdo va sanoat nazorligi harbiy – fuqaro tayyorlov bo’limi boshlig’i bo’lganligini tasdiqlovchi guvohnomasi bor.   17058/ II (5b)  inventari ostida K. Vahobovning BXShRning xalq maorif nozirligining 30 noyabr 1924 yil № 30 son buyrug’i bilan BXShR Xalq maorifi nozirligi bo’lim mudiri lavozimiga tayinlanganligini tasdiqlovchi guvohnomasi saqlanmoqda. Karimjon Vahobovni 1924 BXShR Xalq maorifi nozirligida chalasavodlikni (likbez) tugatishga ham katta hissa qo’shgan. Shuningdek, Zarafshon okrug ijroiya qo’mitasining 1 dekabr 1924 yil № 16 son buyrug’i bilan Zarafshon okrug siyosiy - marifiy  boshqarma boshlig’i, 30 dekabar 1924 yil № 13 son buyrug’i bilan bir vaqtda

Oblono mudiri o’rinbosari, hamda viloyat matbuot va nashr ishlari bo’lim boshlig’i lavozimida ishlaganligini tasdiqlovchi guvohnoma 17057/ II (2)  inventar ostida saqlanmoqda.

1926 yil G’ijduvon uezd ijroiya qumitasi plenumining 17 aprel qarori bilan G’ijduvon uezd xalq maorifi mudiri etib tayinlanadi.

1927 yilda Nizomiy nomidagi O’zbek pedagogika instituti o’qituvchilarni qayta tayyorlash kursi tinglovchisi bo’lgan.

Bundan tashqari, 1930 yil O’z SSR Xalq maorifi komissariatining ikki muhim hujjati Karimjon Vahobovning oliygohning birinchi direktori etib tayinlanganligini tasdiqlaydi.  O’z SSR Xalq maorifi komissariatining 9 sentyabr 146 – son buyrug’i va O’z SSR Xalq maorifi komissariatining 1 oktyabr 1930 yil kollegiyasi yig’ilishi №91 son protokolidan ko’chirmadir.

 

Birinchi hujjat Buxoro oliy pedagogika institutining ochilishi haqidagi qimmatli manba bo’lishi bilan birga uning direktori etib Karimjon Vahobov tayinlanganligi, uning zimmasiga 7 noyabrga qadar oliygohning ochilishi bilan bog’liq ishlarga mas’ul ekanligi takidlangan.

O’z SSR Xalq maorifi komissariatining 146 – son buyrug’ida yana Karimjon Vahobovga yangi binoni o’qishga tayyorlash uchun 30 000 (o’ttiz ming) rubl ajratilganligi, 105 ta qabul kvotasi bo’yicha qabul jarayonini tashkil etishi kabi muhim ishlar ham yuklatilgan. O’z SSR Xalq maorifi komissariatining 1 sentyabr 1930 yil kollegiyasi yig’ilishi №91 son protokolidan ko’chirmasi esa kun tartibida Buxoro oliy pedagogika institutining direktorligiga Karimjon Vahobovni va o’quv ishlari bo’yicha muovin etib N.S. Dimitrievni tasdiqlash masalasi ko’rilgan. Yuqorida keltirilgan ikki muhim hujjat Karimjon Vahobovning oliygohning birinchi direktori etib tayinlanganligini tasdiqlaydi [5].

Buxoro tasviriy san’at muzeyi eksponatlari ichida 17058 / 12 (28) raqam ostida saqlanayotgan ushbu suratning orqasida “ Kogda ya bl direktorom gos.pedinstituta ” degan yozuv bor.

Buxoro davlat badiiy me’morchilik muzey – qo’riqxonasi tasarrufidagi Buxoro tasviriy san’at muzeyi eksponatlari ichida Karimjon Vahobovning say’i – harakati bilan Xalq maorifi komissariatining topshirig’i o’z vaqtida bajarilganligi ya’ni, 1930 yil 7 noyabr kuni Buxoro oliy pedagogika institutining ochilish kunida olingan surat ham tasdiqlab turibdi[6].

Suratni tomosha qilar ekansiz, unda institut tashkilotchisi, birinchi direktori, institut nomi va dastlabki o’qituvchilar tarkibi, qolaversa, birinchi o’quv binosi haqida qimmatli ma’lumotlarni olish mumkin. Ba’zi manbalarda Buxoro agrar pedagogika instituti deb yanglish talqin qilingan BAPI, ya’ni Buxoro oliy pedagogika instituti (1930 yilgi imlo qoidalariga muvofiq “Oliy”, (Vsshiy) so’zi “Aliy” tarzida qo’llanilgan) ning ochilish sanasi va dastlabki nomi qanday bo’lgan? - degan savolga ham ushbu surat aniqlik kiritdi.

Suratda Buxoro okrugi maorif bo’limining boshlig’i lavozimida faoliyat ko’rsatgan, oliygohni tashkil etishda jonbozlik ko’rsatgan, 1930 yilda ilm maskanining birinchi direktori etib tayinlangan Karimjon Vahobov ham bor (birinchi qator o’ngdan to’rtinchi). Shuningdek,  Buxoro tasviriy san’at muzeyida eksponat orasida Xalq maorifi komissarligi tomonidan K. Vahobov nomiga berilgan direktorlik shahodatnomasi ham saqlanmoqda[7]. 

Karimjon Vahobovning  Buxoro oliy pedagogika instituti direktorligini tasdiqlovchi shahodatnomasi 1931 yil may oyigacha kuchga ega ekanligi yana bir haqiqatni tiklashga yordam berdi.  Yuqorida Universitet kichik majlislar zalida BuxDU rektorlarining suratlari ichida birinchi bo’lib, K. Vahobov (1930 - 1935) yillar direktorlik qilganligi yozilganligini aygan edik. Hujjatlar bizga K. Vahobov 1930 - 1931 yillar direktorlik qilganligini xronologiyasiga aniqlik kiritishga asos bo’ldi. Karimjon Vahobov 1930 1 oktyabrdan 1931 yil mart oyiga qadar direktorlik qilganligi yana boshqa hujjatlar bilan o’z tasdig’ini topdi [8].

Buxoro tasviriy san’at muzeyining 17057 / II (22) raqamli eksponati.

Buxoro tasviriy san’at muzeyiga inventar 17057/ II (20) raqami ostida saqlanayotgan ushbu hujjat Karimjon Vahobovning 1931 1 aprelidan boshlab Moskva shahrida Krupskaya nomidagi Akademiyaga o’qishga yuborilayotganliginidan dalolat beradi.

Demak, 1931-1935 yillarda Buxoro oliy pedagogika institutining  direktori kim bo’lgan degan yangi muammo kelib chiqdi? 

1931 27 martda “Uzbekistanskaya pravda” №69 sonida “V Buxarskom VPI biologiya vtesnyaet politiku fabrika kadrov rabotaet bez programm i planov” nomli tanqidiy maqola chop etiladi. Institutning 7 oylik faoliyati davrida yo’l qo’yilgan kamchiliklar tanqid qilingan. K. Vaxabov o’rniga direktor qilib Usmonov G’anini, o’quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari Dmitriev o’rniga Fradkin tayinlangan. Yana bir tarixiy haqiqat tiklandi. Ya’ni, ikkinchi direktor Usmonov G’anijon 1931 – 1934 yilda, uchinchi direktor X.X. Valiev 1934 – 1935 yillarda direktorlik qilganligi aniqlanib, surati ham topildi.

K. Vahobov 1933 - 1936 yillarda Leningrad shahridagi Butunittifoq kommunistik qishloq xo’jalik universitetini muvofaqqiyatli o’qib tugatadi. Buxoro tasviriy san’at muzeyining 17058 / 12 (22) raqamli eksponatida ushbu oliygohni bitiruvchilar vinetkasi saqlanmoqda.

K. Vahobovning biografiyasini o’rganishda davom etarkanmiz 1939 - 1940 yillar Toshkent  shahar Oktyabr rayon partiya qo’mitasining kotibi lavozimida ishlaganligini ham bilib olsa bo’ladi. [9].

Buxoro tasviriy san’at muzeyining eksponatlari ichida K. Vahobovning yangi ishga o’tganligiga guvohlik beruvchi hujjat mavjud [10]  . Unga ko’ra 3 sentyabr 1940 yil O’z SSR Xalq maorifi komissariatining № 1712 a buyrug’i bilan O’z SSR Tarixi Markaziy muzeyining direktori lavozimiga tayinlangan.

2 – jahon urushi yillarida  K. Vahobov birinchilar qatorida ko’ngillilar safida jangga otlanadi. Kapitan  unvonigacha xizmat qilgan K. Vahobov jasorati uchun qator medal va ordenlar bilan taqdirlangan. “Jangovor hizmatlari uchun” medali va “Qizil yulduz” ordeni shular jumlasidandir.

1944 yil O’zbekiston hukumati boshlig’i U. Yusupov nomiga harbiy qo’shin mayori Garasin nomidan minnatdorchilik xati keladi. Xatning to’liq matni Buxoro tasviriy san’at muzeyining 11285 / II raqamli eksponatida saqlanmoqda.

Xatning mazmunidan shuni bilib olsa bo’ladiki, K. Vahobov urush yillarida harbiy qo’shinni non bilan o’z vaqtida ta’minlash uchun dala pechini ixtiro qilgan ekan. Ushbu ixtiro natijasida askarlarning oziq – ovqat ta’minoti yaxshilashga erishilgan.

Rossiyaning Novo – Kramatorsk mashinaqurilish zavodida K. Vahobov loyihasida asosida pechlarning tayyorlangangigi qayd etilgan [12] .

Harbiy qo’shin mayori Garasindan O’zbekiston hukumati boshlig’i Usion Yusupov nomiga kelgan xatda K. Vahobovni tarbiyalab etishtirgan butun o’zbek xalqiga minnnatdorchilik bildirilgan.

Urushdan keyingi yillarda K. Vahobov (1946 yildan) Buxoro (oblono) maorif bo’lim mudiri sifatida faoliyat olib borgan. 1950 yildan Toshkent shahar Moskva rayoni xalq maorif bo’limi mudiri lavozimida ishlaganligini tasdiqlovchi hujjat ham mavjud [13].

K. Vahobovning o’g’li U.K. Vahobovning oilaviy arxividan yuborgan hujjatlar orasida 1959 yil 29 dekabrda davriy matbuotlarning birida chop etilgan nekrolog mavjud[14]. Ushbu nekrolog K. Vahobovning vafot etganligi munosobati bilan bo’lib, undan mazkurning oxirgi lavozimi haqida bilib olish mumkin. K. Vahobov umring oxirgi yillarida Buxoro viloyati qishloq xo’jaligi boshqarmasi boshlig’i o’rinbosari vazifasida ishlagan ekan. Ushbu manbadan K. Vahobov xizmatlari uchun “Hurmat belgisi” ordeni bilan taqdirlanganligini ham bilib olish mumkin.

Insoniyatning tarixiy taraqqiyoti o’z-o’zini anglash, eng avvalo, insoniy mavjudlikning mohiyatini ma’naviy voqelik - sha’n, qadr-qimmat, obro’-e’tibor, or-nomus orqali namoyon bo’lishini ko’rsatadi. Hayotning ma’no - mazmuni, maqsadini tushunib etish ham  o’zlikni anglashdan boshlanadi.

Yurtboshimiz I.A. Karimov bu borada: «O’zlikni anglash deganda men tarixiy xotirani tiklash, nasl-nasabimiz kim ekanini, kimlarning vorisi ekanligimizni anglab etishni, shundan kelib chiqib, o’zimizga xos va mos jamiyat barpo etishni tushunaman», - deydilar.

Ushbu maqolani tayyorlash jarayonida BuxDUning birinchi direktori Karimjon Vahobovning farzandlari bilan tanishib, ular haqida ham qator ma’lumotlar to’plandi. Bugungi  kunda Karimjon Vahobovning uch farzandi jamiyatimizning turli sohalarida faoliyat ko’rsatib kelmoqda.

Xulosa qilib aytganda, BuxDUda hozirgi kunga qadar jami yigirma birta rektor faoliya ko’rsangan. Ularning barchasi ham oliygoh uchun ilmiy – ijodiy va tashkiliy ishlarga bosh bo’lib, o’z hissasini qo’shgan. Kelajak avlod ular haqida ham shunday izlanishlar olib borishi uchun ushbu maqola turki bo’ladi deb o’ylaymiz.

 

 

Turob Jo’rayevich JO’RAYEV

(1915-1984)

Tarix fanlari doktori, professor

 

Turob Jo’rayevich Jo’rayev 1915 yil 10 oktyabrda Toshket shahrida, ishchi oilasida tug’ilgan. Turob Jo’rayevichning yoshlik yillari Toshkent shahrida o’tgan. U yerda maktabni bitirgach, 1937 yilda O’rta Osiyo Davlat universiteti (hozirgi O’zbekiston Milliy Universiteti)ning kimyo fakultetiga o’qishga kiradi va uni 1941 yilda muvaffaqiyatli tugatadi. 1941-1942 yillarda maktab o’qituvchisi sifatida faoliyat ko’rsatgan. 1942-1945 yillarda fashizmga qarshi urushda ishtirok etgan va Ukraina, Chexoslavakiya, Polsha hududlarida nemis-fashistlarga qarshi jang olib borgan.

Fashist  bosqinchilarining  adolatsizlarcha  zo’ravonligini o’z ko’zi bilan  ko’rgan  Turob Jo’rayev urushdan so’ng o’zining ilmiy ishlarini fashizmga qarshi kurash tarixiga bag’ishladi.

Urushni g’alaba  bilan  yakunlagan  Turob Jo’rayevich Jo’rayev o’z faoliyatini oliy ta’lim dargohlari bilan bog’ladi. 1946-1947 yillarda u O’zbekiston Respublikasi maorif vazirligida mas’ul lavozimda ishladi. 1948 yil fevralida Buxoro davlat pedagogika institutiga rektor lavozimiga tayinlanadi. Ushbu lavozimda 1950 yil noyabr oyigacha faoliyat ko’rsatadi. Shu yillarda Buxoro Davlat pedagogika instituti o’nlab kafedra va bir necha fakultetlar bilan kengaytirildi, oliygoh nafaqat Buxoro viloyati, balki Xorazm, Qashqadaryo, Surxondaryo, Navoiy va Samarqand viloyatlari uchun etuk pedagog kadrlar tayyorlashda munosib hissa qo’shdi. Turob Jo’raevich Jo’raev 1950-1952 yillarda O’zbekiston maorif vazirining birinchi o’rinbosari, 1952-1957 yillarda chet ellar bilan madaniy aloqa qilish O’zbekiston Respublikasi jamiyati raisi va Toshkent Davlat pedagogika institutida o’qituvchi lavozimida ishlagan. 1957 yilda Turob Jo’raevich boshqa mas’ul lavozimga tayinlanadi, ushbu lavozimda 1960 yilgacha faoliyat ko’rsatdi. 1960 yilda Toshkent moliya-iqtisod institutiga kafedra mudiri lavozimiga o’tkazilgan va 1961 yil dekabr oyigacha ushbu dargohda ishlagan.

1961-1964 yillarda Turob Jo’rayevich O’zbekiston xuzuridagi tarix institutida direktor o’rinbosari, 1964-1965 yillar Toshkent chet tillar institut rektori, 1965-1969 yillarda Markaziy muzeyning Toshkent filiali direktori va nihoyat, 1970-1979 yillarda yana Toshkent chet tillar instituti rektori lavozimida faoliyat ko’rsatgan. Turob Jo’rayevich Jo’rayev 1948 yilda nomzodlik, 1965 yilda doktorlik dissertasiyasini himoya qilgan. 1966 yilda professor unvoniga ega bo’lgan. Turob Jo’rayev Jo’rayevning nomzodlik va doktorlik dissertasiyalari fashizm ustidan erishilgan g’alabada O’zbekistonning hissasi masalasiga bagishlangan. Turob Jo’raevich Jo’raev ushbu mavzu bo’yicha etuk olim bo’lib, uning 270 dan ortiq maqolalari, 20 dan ortiq ilmiy asarlari shu mavzuga bag’ishlangan.

Turob Jo’raevich Jo’raev 2-darajali “Ulug’ Vatan Urushi” ordeni, “Qizil yulduz” ordeni va 2 marta “Hurmat belgisi” ordeni hamda bir necha medallar bilan taqdirlangan. Turob Jo’raevich Jo’raev 1984 yil mart oyida vafot etgan.

 

Muxtor Ne’matovich RAHMATOV
(1912-2006)

Professor

 

M.N.Rahmatov Respublikada xalq ta’limini rivojiga ulkan hissa qo’shgan arbob sifatida el-yurtning hurmatiga sazovor bo’lgan ulug’ inson edi. U 1912 yil 4 aprelda Buxoro shahrida tug’ilgan. Otasi o’z davrining o’kimishli ilm sohibi, madrasa mudarrisi bo’lgan. Muxtor Rahmatov 1924 yili «Turon» nomli boshlang’ich maktabda tahsil olib, Ko’kaldosh madrasasida ochilgan 1-etti yillik maktabni tugatgan va 1927 yili Buxoro pedagogika texnikumiga o’qishga kirgan. Keyinchalik o’qishni Toshkent va Samarqand shaharlarida davom ettirdi. 1936 yilda Samarqand Davlat pedagogika institutini tugatgach, Buxoro Davlat universitetining umumiy fizika kafedrasiga assistent sifatida ishga qabul kilindi. 1938 yildan 1945 yilgacha kafedraning katta o’qituvchisi bo’lib ishladi. Shu bilan birga 1941-1945 yillarda Buxoro viloyat maorif bo’limining mudiri sifatida katta kuch-g’ayrat sarfladi. U 1953-1957 yillarda umumiy fizika kafedrasining dosenti va fizika-matematika fakultetining dekani vazifalarida ishladi.

M.N.Raxmatov 1957-1961 yillarda Buxoro davlat pedagogika institutining direktori sifatida faoliyat ko’rsatib, bu oliy dargohni respublikaning yirik o’quv-ilmiy markaziga aylantirish yo’lida fidoyilik ko’rsatdi. U 1959 yilda Buxoro shahrida Toshkent Politexnika institutining umumtexnika fakultetini tashkil etish tashabbuskori bo’ldi. 1961 yildan 1968 yilgacha o’zining tashabbusi bilan tashkil etilgan optika va elektron hodisalar kafedrasini boshqarib, bu kafedrada zamonaviy ilmiy tadqiqotlarni olib borish uchun baza yaratdi. U 1968 yildan Toshkent Politexnika instituti Buxorodagi umumiy texnika fakultetining dekani, 1972-1973 yillarda uning filiali direktori vazifalarida ishlab, Buxoro oziq-ovqat va engil sanoat texnologiyasi institutini tashkil qilishda tashabbuskor bo’ldi. Shundan so’ng uzoq yillar davomida shu institutda ilmiy ishlar va o’quv ishlari bo’yicha rektor muovini vazifalarida faoliyat ko’rsatdi.

Muxtor Ne’matovichning ilmiy-pedagogik faoliyati molekulyar fizika, fizika va texnika tarixi, fizika metodikasiga bag’ishlangan. Ko’rinmas ultrabinafsha nurlari ta’sirida Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo viloyatlari xududlaridagi neftning turli fraksiyalari chiqaradigan nurlarni o’rganish borasida ko’plab tadqiqotlar o’tkazdi va uning natijasi o’laroq 1953 yilda «O’zbekiston neft mahsulotlarining lyuminessent metodikasini ishlab chiqish» mavzusida fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertasiya yoqladi. Unga 1971 yilda Oliy Attestasiya komissiyasi tomonidan fizika kafedrasining professori ilmiy unvoni berildi.

Uning Buxoro oazisi optik parametrlariga, neft fraksiyalari lyuminessiyasiga bag’ishlangan tadqiqotlari neft tarkibidagi xususiy uglevodlarning umumiy spektral analizlari metodlarini ishlab chiqishda amaliy ahamiyatga ega bo’ldi. U M.V.Lomonosovning fizik asarlarini birinchi bo’lib o’zbek tiliga tarjima kilgan. Uning fizika tarixiga oid «Vatanimiz fiziklari» (1965-1983), «Vdayuiesya predstaviteli otechestvennoy fiziki» (1967), «Vatanimiz fizika va texnikasining bazi bir namoyandalari» (1968) kabi asarlari oliy o’kuv yurtlari talabalari va maktab o’qituvchilarining fizika tarixiga doir qo’llanmalari qatoridan o’rin oldi. 1989 yilda «Informasion texnika vositalari» nomli spravochnik yaratdi. U 10 dan ortiq kitoblarni rus tilidan o’zbek tiliga tarjima qilib, o’quv jarayonida foydalanishga mosladi.

M.N.Rahmatovning bevosita rahbarligida 1 fan doktori va 3 fan nomzodi tayyorlandi. Uning 200 dan ortiq ilmiy maqolalari xalqaro va respublika ilmiy jurnallari, shuningdek, turli to’plamlarda chop etilgan. U «O’zbekiston xalq maorifi a’lochisi» unvoni bilan taqdirlangan.

Fan va xalq ta’limi zahmatkashi M.N.Rahmatov 1995 yilda O’zbekiston Prezidenti farmoniga ko’ra «Shuhrat» medali bilan taqdirlandi. 1996 yilda Buxoro shahrining faxriy fuqarosi unvoniga ega bo’lgan.

 

Juma Namozovich NAMOZOV

(1922-2003)

Professor

 

Juma Namozov 1922 yilning noyabrida hozirgi Navoiy viloyatining Qiziltepa tumanidagi Vang’ozi qishlog’ida dehqon oilasida tavallud topdi. 1939 yili o’rta maktabni tugallashi bilan ilmga tashna yigitni o’z qishlog’ida 39-sonli etti yillik maktabga tarix-jug’rofiya fanlari o’qituvchisi sifatida ishga qabul qilishdi.

1940 yilning avgustida harbiy xizmatga chaqirilgan Juma Namozov oradan sal o’tmay boshlangan ikkinchi jahon urushining boshidan oxirigacha qatnashdi va olovli, shiddatli janglarda o’zbek askarining matonatini namoyish etdi. Ayniqsa, urushning eng dahshatli janglari kechgan Sevastopol bo’sag’alarida Juma Namozov chinakam mardlik namunalarini ko’rsatdi. Urush yillarida Juma Namozov bo’linma komandiri, harbiy qism siyosiy ishlari tashkilotchisi sifatida Rossiya, Ukraina, Boltiqbo’yi, Polina erlarini fashistlardan tozalashda faol harakatda bo’ldi. Shiddatli va talofatli janglarda bir necha bor yarador bo’lsa ham, uning metin irodasi bukilmadi. Vatanni sevish tuyg’usi unda hamisha hamma narsadan ustun turdi. Iroda sinovdan o’tdi. Vatan urushi yillari J.Namozov tabiatida mardlik, shijoatkorlik, Vatan baxt-saodati yo’lida hormay-tolmay sadoqat bilan ishlash va shunday maqsad sari olg’a intilish fazilatlarining bir umrga shakllanishini taminlandi.

Urush yillarida suronli janggohlarda ko’rsatgan mardona faoliyati va jasurligi uchun ikki marta "Qizil Yulduz" ordeni, “Jasorati uchun", "Jangovarligi uchun" medallari va o’nlab faxriy yorliqlar bilan mukofotlandi.

Juma Namozov - ma’rifatparvar, ma’naviy etuk inson. U urushdan so’ng yurtiga qaytib, Qiziltepa tumani firqa qo’mitasida bo’lim tashkilotchisi, so’ngra kotibi bo’lib ishlar ekan, o’z bilimini yanada oshirish ustida o’ylar edi. Toshkent Davlat pedagogika oliy bilimgohi tarix fakultetiga o’qishga kirdi. Bu besh yillik sirtqi o’qish iqtidorli Juma Namozov uchun ham nazariy, ham amaliy ish o’rganish yillari bo’ldi. Chunki u a’lo baholarda o’qish bilan birga viloyat xalq xo’jaligining turli sohalarida faoliyat olib borayotgan edi. U o’z-o’ziga talabchanlik va izlanuvchanlikni qat’iy intizomga aylantirdi.

Katta tashkilotchilik salohatiga ega bo’lgan Juma Namozov 1950 yildan e’tiboran keng mikyosdagi rahbarlik ishlariga jalb qilina boshlandi. Dastlab  viloyatlararo  Kasaba  uyushmalari ittifoqining raisi bo’lib ishladi. So’ngra Romitan tumani firqa qo’mitasining 1-kotibi, 1953-1957 yillarda esa Buxoro viloyati firqa qo’mitasi kotibi, 1957 yildan 1961 yilgacha esa viloyat ijroiya qo’mitasi raisi lavozimlarida faoliyat ko’rsatdi. Viloyat mehnat ahlining iqtisodiy-ijtimoiy ahvolini yaxshilash, paxta hosildorligini ko’tarish uchun barcha kuch-kuvvatini, aql-idroki, tajribasini sarflab ishladi. U o’zining ish faoliyati davomida sobiq Sho’rolar hukumatining nafaqat manaviy-ruhiy tahqirlarini, balki jismoniy sitamlarini ham boshidan kechirdi. G’o’za barglarini zaharli ximikatlar bilan to’kish paytida zaharlandi va uzoq vaqt davolandi. Qonini bir necha bor  almashtirishga majbur bo’ldi. Juma Namozov 1961 yildan boshlab Buxoro Davlat pedagogika oliy bilimgohining rektorligiga tayinlandi. U shungacha aspiranturada sirtdan o’qishga kirgan (1958), o’zi bevosita hayotda shug’ullanib yurgan jamoa xo’jaliklari faoliyatining iktisodiy-ijtimoiy masalalari bo’yicha ilmiy izlanishlar olib borayotgan edi. 1962 yil ilmiy ishini yakunlab, “Jamoa xo’jaliklarining ishlab chiqarish bo’yicha o’zaro alokadorligi masalalari" mavzusidagi nomzodlik dissertasiyasini muvaffaqiyat bilan himoya qildi va iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi.

Juma Namozov 1962 yildan umrining oxirigacha o’zining muqaddas muallimlik maskani Buxoro Davlat universiteti iqtisod nazariyasi kafedrasining mudiri, so’ngra professori bo’lib ishlab keldi. Iqtisodiy fan asoslari sohasidagi ilmiy tadqiqotlari uchun u dastlab dosent, so’ngra professor ilmiy unvonlariga sazovor bo’ldi. Shuni alohida qayd etish kerakki, Juma Namozov rektorlik qilgan (1961-1978) yillarni Buxoro Davlat pedagogika oliy bilimgohining samarali davri deb hisoblash mumkin. Bu yillarda institut professor-o’qituvchilar tarkibi son va sifat jihatdan keskin o’zgardi, fan doktori va nomzodlarining etishib chiqishi ko’paydi. Rektorning yuksak tashkilotchilik mahorati va chinakam jonkuyarligi tufayli institutning o’sha davrda Markaziy Osiyo mintaqasida kamdan-kam uchraydigan ulkan, shinam, zamonaviy va go’zal yangi binosi qurib ishga tushirildi. O’shanda Juma Namozovning tashabbusi va taklifi bilan institut yangi binosi joylashgan hudud viloyat o’quv yurtlari va talabalar shaharchasi sifatida bunyod etilish loyihasi ishlab chiqildi va qurilish harakatlari boshlandi. Endilikda ko’p yillik astoydil intilish, qat’iy sa’y-harakatlar tufayli bu ulkan rejalar amaliy tasdig’ini topayotir.

J.Namozov rahbarlik faoliyatini hamisha iqtisod fanlari sohasidagi ilmiy tadqiqotlar bilan qo’shib olib bordi. "Jamoa xo’jaliklarining sosial va iqtisodiy muammolari", "Paxtachilik sanoatini rivojlantirish masalalari" ustoz ilmiy qiziqishlarining asosiy yo’nalishini tashkil etadi. Bu o’rinda uning risola va o’quv qo’llanmalarini alohida tilga olish mumkin. Masalan, uning hamkasblari ishtirokida yaratilgan "Buxoro viloyati sanoatining taraqqiyoti" (1974), "Buxoro viloyatining xalq xo’jaligi va madaniy taraqqiyoti" (1975) nomli monografiyalari bu jihatdan e’tiborga molikdir. Domlaning yosh ilmiy xodimlarning g’amxo’ri sifatidagi xizmatlari ham oz emas. Jumladan, uning rahbarligi va yaqin ko’magi, maslahatlari tufayli Yu.Salomov, R.Bayburin, S.Bozorov, S.Fozilov, B.A.Barakatov, A.S.Saidov, O.Hamidov kabi shogirdlar iktisod fanlari nomzodi ilmiy darajalarni olishga muyassar bo’ldilar. Bundan tashqari J.Namozov ko’plab yoshlarning ilmiy izlanishlariga xayrixohlik  qilgan, zarur shart-sharoit yaratib bergan, moddiy va manaviy qo’lab-kuvvatlagan. Ular bugungi kunda mamlakatimizning turli tarmoklarida barakali mehnat qilmokdalar.

Xalqimizda Yaxshidan bog’ qoladi, degan gap bor. Ustoz nomini mangulikka muhrlaydigan ishlardan yana biri Buxoro Davlat universiteti koshidagi muzeydir. Juma Namozov tashabbusi bilan tashkil etilgan bu muzeydagi qimmatli eksponantlar, nodir hujjatlar, suratlar faqat universitet jamoasi faoliyati bilangina cheklanib qolmay, viloyat ziyolilari, murabbiylari faoliyatidan hikoya qiluvchi muhim manba hisoblanadi. Shu kabi xayrli ishlari uchun domlani katta-kichik hamma "ustoz" deya cheksiz izzat-ikrom qilardi va maslahat olardi. Men shogirdlarimning "domla", "ustoz", “muallim” degan so’zlaridan entikib ketaman va behad xursand bo’laman. Shunday shogirdlarim borligidan g’ururlanaman" derdi Juma Namozov.

Namozovlar oilasini ziyolilar va ma’rifatparvarlar oilasi deyishadi. Darhakiqat, uning umr yo’ldoshi rahmatli Favziya opa fan nomzodi, o’z sohasining puxta bilimdoni edi. Uzoq yillar falsafa kafedrasida muallimlik qildi. Ularning bir o’g’il, to’rt kizlari fan, maorif va tibbiyot sohasining iqtidorli vakillaridir.

Juma Namozovning fidokorona xizmatlari xalk va hukumat tomonidan munosib takdirlangan. Uch marta “Mehnat Qizil Bayroq" hamda "Hurmat belgisi" ordeni, qator medallar, faxriy yorliqlar sohibi, maorif va fanning iste’dodli tashkilotchisi bo’lgan J.Namozovga "Xalq maorifi a’lochisi", "O’zbekistonda xizmat ko’rsatgan xalk maorifi xodimi" faxriy unvonlari berilgan.

“I-darajali Vatan urushi” ordeni sohibi J.N.Namozov tashabbusi bilan talabalar shaharchasiga asos solindi. Hozirgi zamon o’quv talablariga javob beradigan institutning bosh korpusi qurildi. Ikki ming kishiga mo’ljallangan yotoqxona bunyod bo’ldi. Butun sharoitlari bilan 420 o’ringa mo’ljallangan oshxona va bir necha bufetlar barpo etildi. O’qituvchi va talabalarning salomatligini o’ylab, 50 kishilik profilaktoriya, stadion, sport maydonchalari, botanika bog’i yaratildi. Rektor tashabbusi bilan 5 yil mobaynida 363 ta oila yangi kvartiralar bilan ta’minlandilar.

Ajoyib inson, tashkilotchi rahbar, fidoyi ustoz, tadbirkor olim Juma Namozovich Namozov bosib o’tgan nurli hayot yo’llari yoshlarni ezgulik yo’lida tarbiyalashning yorqii timsolidir. Juma Namozov 2003 yil 6 dekabr kuni vafot etdi.

 

Narimon Ibrohimovich JABBOROV

(1929-2007)

Falsafa fanlari doktori, professor

 

Jabborov Narimon Ibrohimovich 1929 yil 25 oktyabrda Samarqand shahrida ziyoli oilasida tug’ilgan. A.Navoiy nomidagi Samarqand davlat universitetining Tarix fakultetini tugatganidan so’ng, 1952-1953 yillarda S.Ayniy nomidagi Samarqand pedagogika institutida ijtimoiy fanlardan dars berdi. 1953-1959 yillarda Buxoro viloyat G’ijduvon tumanidagi ikkinchi o’rta umumta’lim maktabida direktor vazifasida ishlab turib qizg’in jamoatchilik faoliyati bilan ham shug’ullangan. N.I.Jabborov Moskvada (Rossiya Federasiyasi) 1963 yilda aspiranturani muvaffaqiyatli tugatib,  shu yilning 19 noyabrida nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi va falsafa fanlari nomzodi ilmiy darajasiga ega bo’ldi. 1969 yilda esa dosent ilmiy unvonini olgan.

N.I.Jabborov Buxoro davlat pedagogika institutida o’z mehnat faoliyatini 1963 yil 1 oktyabrdan Falsafa kafedrasida katta o’qituvchilikdan boshladi. 1964 yil 1 sentyabrdan Falsafa kafedrasi mudiri, 1964-1965 yillarda Tarix-filalogiya fakulteti dekani, 1969-1970 yillarda institut ilmiy ishlari bo’yicha prorektor vazifalarida faoliyat ko’rsatdi.

 1975-1977 yillarda N.I. Jabborov Qarshi davlat pedagogika instituti rektori, 1977-1979 yillarda Buxoro davlat pedagogika instituti rektori, 1979- 1995 yillarda o’quv ishlari bo’yicha prorektor, 1996-2001 yillarda Falsafa kafedrasi mudiri vazifalarida ishladi.

Tinib-tinchimas olim qizg’in ilmiy tadqiqot ishlarini davom ettirib, doktorlik dissertasiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi, 1977 yilda esa professor unvoniga sazovor bo’ldi. N.I.Jabborov 80 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, bir qancha  monografiyalar muallifi hisoblanadi.        

Ko’p yillik samarali va halol mehnati, jamiyat ijtimoiy-siyosiy hayotidagi faol ishtiroki uchun professor N.I.Jabborov  “Hurmat belgisi” ordeni, “Shavkatli mehnati uchun”, “Shuhrat” medallari bilan taqdirlangan. U “O’zbekiston Respublikasida xizmat ko’rsatgan xalq maorifi xodimi”, “Buxoro davlat universitetida xizmat ko’rsatgan professor” unvonlari sohibi. Ustoz murabbiy “O’zbekiston Respublikasi xalq maorifi a’lochisi” ko’krak nishoni bilan ham taqdirlangan. N.I. Jabborov 2007 yilda vafot etdi. Olimning yorqin xotirasi shogirdlari qalbida abadiy saqlanadi.

 

Vafo Arabovich Mo’minov
(1927-1989)

Fizika-matematika fanlari doktori, professor

 

V.A.Mo’minov 1927 yil 12 dekabrda Shofirkon      tumanidagi Tezguzar qishlog’ida tug’ildi. 1933-1941 yillarda Samarqand shahridagi maktablardan birida 9-sinf ma’lumotini egallab, 1942 yilda Samarqand o’qituvchilar instituti fizika-matematika fakultetiga o’qishga kirdi va uni 1944 yilda imtiyozli diplom bilan tugatdi. Shu yildan boshlab o’qishini Alisher Navoiy nomidagi O’zbekiston Davlat universitetining (hozirgi Samarqand Davlat universiteti) fizika-matematika fakulteti 2-kursidan davom ettira boshladi va uni 1948 yilda bitirib chiqdi. Ish faoliyatini 1948 yildan Samarqand Davlat universiteti umumiy fizika kafedrasining assistentligidan boshladi. 1951-1957 yillarda Farg’ona Davlag pedagogika institugi umumiy fizika kafedrasining katta o’qituvchisi lavozimida mehnat qildi. 1957 yildan 1969 yilgacha O’zbekiston FA Yadro fizikasi institutida kichik ilmiy xodim, katta injener, maxsus bo’lim bosh injeneri, katta ilmiy xodim, zaryadli zarralar aktivasion analizi laboratoriyasining mudiri lavozimlarida ishladi va ilmiy-tadqiqot ishlarini olib bordi. 1969-1979 yillarda shu institut direktorinin gilmiy ishlar bo’yicha direktor o’rinbosari sifatida faoliyat ko’rsatdi. Shu yillar davomida institutda olib borilgan ilmiy tadqiqotlar salmog’i va darajasi jahondagi rivojlangan mamlakatlardagi darajaga ko’tarildi. Yadro fizikasi institutida fan sohasidagi juda katta xizmatlari hisobga olinib, unga 1977 yilda «O’zbekistonda xizmat ko’rsatgan fan arbobi» unvoni berildi. U yadro fizikasi sohasidagi erishgan muvaffaqiyatlari uchun Beruniy nomidagi O’zbekisgon davlat mukofotiga sazovor bo’ldi.

1979 yildan 1986 yilgacha Vafo Arabovich Buxoro davlat pedagogika institutining rektori vazifasida ishlab institutda o’quv-tarbiyaviy va ilmiy-tadqiqot ishlarining yuqori darajada tashkil etilishiga, moddiy texnik bazani mustahkamlanishi va obodongarchilik ishlariga salmoqli hissa qo’shdi. U Buxoro Davlag pedagogika institutini universitetga aylantirish masalasini o’sha vaqtdagi eng yuqori hukumat idoralari oldiga ko’ydi. 1986 yildan umrining oxirigacha (1989 yil) umumiy fizika kafedrasiga mudirlik qildi.

Vafo Arabovichning ilmiy faoliyati yadro fizikasi masalalariga bag’ishlangan. U element analizi uchun siklotrondan kompleks foydalanishning asosiy fizik muammolari va metodlarini ishlab chiqdi, aktivasion analiz metodining zaryadlangan zarrachalarga sezgirligini o’rgandi, siklotronda protonlar ta’sirida xarakteristik rentgen nurlarini uyg’otish yo’li bilan rentgenofluorension analiz o’tkazish imkoniyatini aniqladi. Metallurgiya sanoatida siklotronni issiqlikka chidamli metallar mahsulotlarini analiz qilish yo’lga qo’yildi.

Vafo Arabovich Mo’minov 1968 yilda fizika-matematika fanlari nomzodi, 1979 yilda esa «Element tahlili uchun siklotrondan kompleks foydalanishning asosiy muammolari va metodlarini tekshirish va ishlab chiqish» mavzusida fizika-matematika fanlari doktori ilmiy darajasi uchun dissertasiyalarni muvaffaqiyatli yoqladi. Ilmiy tadqiqotlarning natijasi kon-metallurgiya sanoatida keng ko’lamga ega bo’ldi.

U yuqori malakali ilmiy kadrlar tayyorlash ishiga katta e’tibor berardi. Uning rahbarligida 2 ta fizika-matematika fanlari doktori va 17 ta fan nomzodi etishib chikdi. V.A.Mo’minov o’zining hayoti davomida 8 ta yirik ilmiy asar chop ettirdi, 200 dan ortiq ilmiy maqolalarini xalqaro va Respublika ilmiy jurnallarida e’lon kildi. U o’ndan ortik ixtirolar uchun mualliflik guvohnomasiga ega edi.

Vafo Arabovich o’z turmush o’rtog’i Munisa Orifovna Mo’minova bilan bir o’g’il va ikki qiz farzandni tarbiyalab, hayotga yo’lladilar. O’g’illari Yoqubjon Mo’minov kimyo fanlari nomzodi. V.A.Mo’minov 1989 yil  11 sentyabrda vafot etdi.

 

Farhod Habibovich QOSIMOV

(1941-2006)

Tarix fanlari doktori, professor

 

Beshafqat o’lim betakror inson, respublikada taniqli tarixshunos olim, fidoyi rahbar, tarix fanlari doktori, professor F.H.Qosimovni 2006 yilning 10 dekabrida 65 yoshida oramizdan olib ketdi.

F.H.Qosimov 1941 yil 10 oktyabrda Buxoro shahrida tug’ilgan. U 1958 yilda Buxoro shahridagi 10-son o’rta umumta’lim maktabini bitirib, Buxoro Davlat pedagogika institutining tarix-filologiya fakultetiga o’qishga kirdi. Bo’lajak olim institutni 1963 yilda imtiyozli diplom bilan tugatdi. U o’zining pedagogik faoliyatini Buxoro viloyati G’ijduvon tumaniga qarashli 2-son o’rta maktabda yosh avlodga ta’lim va tarbiya berishdan boshladi.

1964 yilda Alisher Navoiy nomidagi Samarqand Davlat universiteti tarix fakulteti huzuridagi aspiranturaning kunduzgi bo’limiga o’qishga kirdi.

F.Qosimov 1968 yilda O’zR FA Tarix instituti Ilmiy Kengashida “Buxoro xalq sho’rolar jumhuriyati tarixshunosligi” mavzusida nomzodlik dissertasiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi. U 1969 yilgacha Samarqand Davlat universiteti tarix fakulteti talabalariga dars berdi.

F.H.Qosimovning Buxoro Davlat universitetidagi ish faoliyati 1969 yil sentyabridan boshlangan. U 1971-1976 yillarda umumiy tarix kafedrasi mudiri bo’lib ishladi. 1980 yilda Moskvada O’rta Osiyo respublikalari tarixshunosligi muammolariga oid doktorlik dissertasiyasini muvaffaqiyatli himoya qilib, tarix fanlari doktori ilmiy darajasiga sazovor bo’ldi.

F.H.Qosimov 1983-1986 yillarda tarix fakultetining dekani, 1986-1992 yillarda esa institut rektori va bir paytning o’zida kafedra mudiri kabi yuqori lavozimlarda yuksak mas’uliyat bilan faoliyat ko’rsatdi. 1992 yil may oyidan boshlab F.H.Qosimov umumiy tarix, 1999 yildan esa tarixshunoslik va manbashunoslik, 2005 yildan esa jahon tarixi va tarixshunoslik  kafedralarini boshqardi.

F.H.Qosimov Markaziy Osiyo xalqlari tarixi va tarixshunosligi yo’nalishida samarali ilmiy izlanishlar olib bordi. Uning “Minuya kapitalizm. Sovetskaya istoriografiya perexoda narodov Sredney Azii k sosializmu” (Moskva: “Nauka’, 1980), “Temuriylar davrida Buxoro” (Buxoro, 1996), “Buxoro Respublikasi tarixshunosligi” (Buxoro, 1996),      “V plenu illyuziy” (Religiozny fundamentalizm-ugroza miru i stabilnosti) (Toshkent: “Fan”, 2004), “Istiqol va tarixiy xotira” (Buxoro, 2006) singari yirik monografiya, kitob va risolalari tarixshunoslik ilmiga munosib ulush bo’lib ko’shildi. Shuningdek, olimning yuzdan ortiq ilmiy maqolalari nafaqat respublikamiz, balki xorijiy mamlakatlarning qator jurnallarida, rus va ispan kabi jahon tillarida nashr etilgan.

Buxoroda zamonaviy tarixshunoslik maktabining vujudga kelishi ham salohiyatli olim F.H.Qosimovning nomi bilan bog’liq. Olimning ilmiy rahbarligida olti nafar tadqiqotchi nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi.

F.Qosimov 20 yil davomida O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Tarix institutida nomzodlik va doktorlik dissertasiyalari himoyasi bo’yicha tashkil etilgan Ixtisoslashtirilgan ilmiy kengash a’zosi sifatida samarali ish olib bordi. Bu olimning respublika miqyosidagi nufuzini yildan-yilga oshirdi. Ayni paytda F.H.Qosimov Buxoro viloyat Tarixchilar jamiyatining raisi, viloyat Toponimik komissiyasi, Faxriylar kengashi a’zosi, o’nlab xalkaro va respublika ilmiy anjumanlari ishtirokchisi ham edi.

Istiqlol yillarida olim barakali ilmiy ijod bilan mashg’ul bo’ldi. Shu davrdat o’rtta kitob va o’nlab maqolalar chop etib, Buxoro va O’zbekiston o’tmishiga oid tarixiy haqiqatni tiklashdek xayrli ishga o’zining beqiyos hissasini qo’shdi.

So’nggi vaqtlarda F.H.Qosimov O’zbekiston tarixi bo’yicha ko’p jildlik monografiya tayyorlayotgan mualliflar jamoasi tarkibida yangi ilmiy izlanishla rolib bormokda edi.

Binobarin, F.H.Qosimovning mazmunli hayot yo’li yoshlarga har jihatdan ibrat bo’larlidir.

Zabardast olim, yuksak ma’naviyatli inson, kamtarin ustoz, jonkuyar rahbar Farhod Habibovich Qosimovning nurli siymosi hamkasblari va shogirdlari qalbida mangu muhrlanib qoladi

 

Kamil Muqimovich MUQIMOV

Fizika-matematika fanlari doktori, professor, O’zR FA akademigi

 

K.M.Muqimov 1940 yil 14 fevralda Buxoro viloyat G’ijduvon tumani Toshrabotcha qishlog’ida dehqon oilasida tug’ilgan. 1947-1957 yillarda G’ijduvon tumanidagi 2-son o’rta maktabda o’qib, maktabni a’lo baholarda tamomlagan. 1957 yil O’rta  Osiyo davlat universitetiga (hozirgi O’zMU) o’qishga kirib, 1961 yildan mazkur universitetda a’lo baholarda o’qigani uchun o’qishi  Moskva davlat universiteti (MDU)ga ko’chirilgan. MDUni 1964 yilda bitirgan. 1964-1967 yillarda MDU aspiranturasida tahsil olgan. 1967-1970 yillarda Toshkent davlat universitetida assistent lavozimida ishlagan. 1969 yilda «Issledovanie form petli gisterezisa nekotorx magnitomyagkix polikristallicheskix ferritov»  mavzusidagi nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 1988 yilda Xarkov shahrida «Magnitoopticheskie yavleniya v ferrimagnitnx dielektrikax» mavzusidagi doktorlik dissertasiyasini himoya qilgan. 1971-1992 yillarda Toshkent davlat universitetida katta o’qituvchi, dosent, Optika kafedrasi mudiri, Fizika fakulteti dekan muovini, fakultet dekani lavozimlarida ishlagan.

K.Muqimov 1992 yildan 2004 yilgacha Buxoro davlat universiteti rektori lavozimida samarali faoliyat ko’rsatgan. U kishining tashabbusi bilan Buxoro davlat universiteti huzurida O’zR FAning ilmiy markazi tashkil qilindi, dunyoning nufuzli universitetlari AQShning Merilend va Garvad  universiteti, Fransiyaning Parij-Syud 11 va Nissa, Grenobl universitetlari, Koreyaning Seul universiteti va KOICYe tashkiloti, Angliyaning Kembrij universiteti, Misr Arab Respublikasining Ayn-Shams, Qohira universitetlari bilan o’quv-ilmiy va hamkorlikda kadrlar tayyorlash sohasida aloqalar o’rnatilgan. Buxoro davlat universitetida 36 yo’nalishida bakalavr, 18 mutaxassislikda magistratura, 23 ixtisoslikda aspirantura va 4 ixtisoslik bo’yicha doktorantura ochishga erishildi va zamon talablariga javob beradigan kadrlar tayyorlash yo’lga qo’yildi. Davlat ilmiy-texnika dasturlari doirasida bajariladigan fundamental, amaliy va innovasion loyihalar bo’yicha 30 dan ortiq davlat grantlari, 20 dan ortiq xalqaro grantlar olishga erishildi. Ta’lim tizimida test tizimni takomillashtirish bo’yicha 2 marta Respublika miqyosida konferensiya tashkil qilingan. 10 dan ortiq xalqaro, 50 ga yaqin ilmiy-nazariy konferensiyalar o’tkazildi. Zamonaviy o’quv-adabiyotlarini yaratish bo’yicha alohida dastur asosida keng ko’lamda ishlar olib borildi. Elektron kutubxonani tashkil qilish, nufuzli chet el davlatlarining kutubxonalaridan (Fransiya, Germaniya) elektron nusxalarini olib foydalanish yo’lga qo’yildi. Professor-o’qituvchilar, fakultetlar va oliy ta’lim  reytingini aniqlash bo’yicha Nizom ishlab chiqildi va shu asosda ilmiy potensial rivojlantirildi.  

K.Muqimov 250 dan ortiq ilmiy maqola, «Magnitooptika redkozemelnx magnetikov» nomli monografiya, hamda «Termodinamika asoslari» nomli o’quv qo’llanmasi muallifi.

K.M. Muqimov 16 ta  nomzodlik ishiga rahbarlik va 3ta doktorlik ishiga maslahatchilik qilgan.

Hozirda M.Ulug’bek nomidagi Milliy universitet “Optika” kafedrasi professori lavozimida faoliyat ko’rsatmoqda.

 

Oltin Muzaffarovich YORIYEV

(1949-2015)

Kimyo fanlari doktori, professor

 

Polimerchi kimyogar  olimlar Buxoro maktabi asoschisi Oltin Muzaffarovich Yoriyev - 1949 yil 10 dekabrda Jondor tumanida tug’ilgan.

O.M.Yoriev 1971 yilda Toshkent davlat universitetining kimyo fakultetini tugatgan va ish faoliyatini Toshkent politexnika institutining Buxoro filialida boshlagan.

1974-1977 yillarda Toshkent politexnika instituti aspiranturasida o’qigan va 1977 yilda Polimerlar fizikasi va kimyosi sohasida “Kimyoviy barqarorlashtirilgan polimerlar sintezi va ularning termik va termooksidlanish destruksiyasini o’rganish” mavzudagi nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 1977-1988 yillarda BuxOO va ESTI ida katta o’qituvchi, dosent va kafedra mudiri va institut partiya qo’mitasi kotibi lavozimlarida ishlagan. 1988-1991 yillarda Toshkent kimyo texnologiya institutida doktoranturada o’qigan. 1991 yilda Yuqori molekulali birikmalar kimyosi sohasida doktorlik dissertasiyasini himoya qilgan.

1992 yil Buxoro davlat universitetining “Umumiy kimyo” kafedrasining mudiri va 1996-2002 yilgacha ilmiy ishlar bo’yicha prorektor lavozimida ishlagan. 2005-2009 yillarda mazkur oliygohning rektori lavozimida ishladi. Uning Rossiya, Ukraina, Yaponiya va O’zbekistonning etakchi jurnallarida 300 dan ortiq ilmiy maqolalari va risolalari chop etilgan, 20 tadan ortiq patent va ixtirolar muallifi. Kimyogarlar uchun 1994 yilda chop etilgan  “Polimerlar fizikasi va ximiyasi” darsligi muallifi. Uning ilmiy rahbarligida 25 nafar kimyo va texnika fanlari nomzodi va doktori tayyorlangan. Polimerchi olimlarning Buxoro maktabini shakllanishida va rivojida rahnamolik qilib kelgan.

 

Zakirxodja Abdusattorovich TADJIXODJAYEV

Texnika fanlari doktori, professor

 

  Zakirxodja Abdusattarovich Tadjixodjayev - 1963 yilda Toshkent shahrida xizmatchi oilasida tug’ilgan.

  1980 yilda A.R.Beruniy nomidagi Toshkent politexnika institut kimyo-texnologiya fakultetini “Rezina texnologiyasi” mutaxassisligiga o’qishga kirdi 1985 yilda a’lo va yaxshi baholar bilan muvaffaqiyatli bitirdi.

  1985 yildan boshlab o’z mehnat faoliyatini A.R.Beruniy nomidagi Toshkent politexnika institutida, keyinchalik Toshkent kimyo-texnologiya institutida muhandis lavozimidan boshladi va 2005 yilning 25 iyunigacha katta muhandis, kichik ilmiy xodim,  katta ilmiy xodim, institut ilmiy kotibi, fakultet dekani, ilmiy ishlar va axborot texnologiyalar bo’yicha prorektor, o’quv ishlar bo’yicha prorektor lavozimlarida ishladi.

  1990-1993 yillarda ushbu oliy ta’lim muassasining aspiranturasiga o’qishga kirib, muddatidan oldin  nomzodlik dissertasiya himoyasini qildi.

  1993-1996 yillarda Toshkent kimyo-texnologiya  institutida katta ilmiy xodim, katta o’qituvchi lavozimlarda ishladi va 1996 yilda TKTIning doktoranturasiga kirib,  ilmiy izlanishlaridagi faoliyatini davom  ettirib  “Ishlab chiqarishning ikkilamchi mahsulotlari asosida ko’p funksionallik ionalmashuvchi va kompozision materiallar ishlanmasi va ularni olish texnologiyasi” mavzusida doktorlik dissertasiyasi ustida ishlab, 1999 yilda uni yakunladi.

  2005 yil 25 iyunda O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi direktori o’rinbosari- Kadrlar tayyorlash sifatini nazorat qilish, pedagog kadrlar va ta’lim muassasalari attestasiyasi boshqarmasi boshlig’i lavozimiga tayilandi.

  2010 yil 6 oktyabrda Buxoro davlat universiteti rektori etib tayinlandi va ushbu lavozimda 2014 yil aprel oyigacha ishlab keldi.

  Z.A.Tadjixodjayev  universitetning raxbarlik faoliyatida Kadrlar tayyorlash milliy dasturi va uning asosiy maqsadlarini amalga oshirish, yuqori malaka va chuqur bilimga ega komil yosh kadrlar tayyorlash, shuningdek, ilm yuliga katta  ishtiyoq bilan kirib, fan cho’qqilarini ko’zlayotgan universitet yigit-qizlarining rag’batiga rag’bat qo’shib yordamini ayamagan inson.

  Rahbarlik davrida universitetda mavjud fakultetlar tarkibi qayta ko’rib chiqilib, Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi fakulteti Pedagogika va jismoniy madaniyat fakulteti tarkibiga kiritildi va Pedagogika fakulteti tashkil etildi. Jahon miqyosidagi musobaqalarga ishtirok etadigan sportchilar va sport murabbiylarini bosqichma-bosqich tayyorlash tizimida pedagogika va jismoniy tarbiya fakultetining o’rni alohida bo’lib, bu ishlarga e’tibor berilayotganligini, shuningdek, universitet iqtidorli talabalari orasidan sport turlari bo’yicha 30 dan ortiq olimpiada, jahon, Osiyo chempionlari, Universiada g’oliblari, respublika miqyosidagi turli musobaqalar g’oliblari etishib chiqayotganini inobatga olgan holda universitetda «Jismoniy tarbiya va sport» fakultetini (Jicmoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyoti hamda sport kafedralari negizida) tashkil etdi. 

Universitetga Oliy Attestasiya Komissiyasi tomonidan 13.00.02-Aniq va tabiiy fanlarni o’qitish metodikasi mutaxassisligi  bo’yicha Ixtisoslashgan Kengash berildi va unga rektor rahbarlik qildi. 2011 yildan boshlab universitetda  “Psixologiya” nomidagi yangi ilmiy jurnal nashr etila boshlandi va u Oliy Attestasiya Komissiyasi ekspertlar tomonidan tan olinib, OAK  ro’yxatiga kiritildi.

Z.A.Tadjixodjaev  2013 yilda Buxoroda universiada sport musobaqalarini tashkil etishda va o’tkazishda samarali faoliyat yuritdi.

  Hozirda mehnat faoliyatini O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestasiya komissiyasi “OYEK Axborot-kommunikasiya texnologiyalarini joriy etish va rivojlantirish Markazi”  direktori lavozimida davom ettirmoqda.

 

Abduqobil Abdunabiyevich TULAGANOV

Texnika fanlari doktori, professor

 

1957 yil 19 mayda Toshkent viloyati Toshkent tumanida tug’ilgan. 1979 yilda Toshkent politexnika institutini Qurilish buyum va konstruksiyalarini ishlab chiqarish mutaxassisligi bo’yicha tugatgan. 1998 yildan boshlab Germaniyaning “Lembau” milliy Assosiasiyasi, 2011 yildan esa Rossiya Tabiiy bilimlar Akademiyasining muxbir a’zosi hisoblanadi. Uning bevosita rahbarligida 12 nafar fan nomzodlari va magistrlar tayyorlangan. A.Tulaganov 400dan ortiq ilmiy ishlar (shundan 100 tasi chet elda chop qilingan) muallifidir. 5 ta monografiya, 1 ta darslik, 26 ta mualliflik guvohnomalari va patentlar, 17 ta o’quv qo’llanmalar, 26 ta me’yoriy hujjatlar,  shular jumlasidan.  2004,  2008,  2010  va 2015 yillarda nemis tilidan rus tiliga o’girib “Dolgovechnost betona”, “Sement i izvest”, “Shelochnaya korroziya betona”, va “Vozdeystvie  sulfatov na beton” nomli kitoblarini chop qilgan.

1979-1982 yillarda Kiev muhandis qurilish instituti aspiranti, 1983-1985 yillarda Kiev muhandis qurilish instituti muhandisi, kichik ilmiy xodimi, 1985-1991 yillarda Toshkent politexnika instituti, 1991 yildan Toshkent arxitektura qurilish instituti ilmiy tekshirish laboratoriyasi etakchi, bosh ilmiy xodimi, mudiri bo’lib ishlagan. 1989-1990 va 1992-1993 yillarda Germaniyaning Veymar “Bauhaus” universitetida stajirovkada bo’lgan. 1992-1995 yillarda Toshkent arxitektura qurilish instituti doktoranturasida o’qib, texnika fanlari doktori ilmiy darajasiga erishgan.

2004-2005 yillarda “Toshqurilish materiallari loyihalash ilmiy tekshirish instituti” ochiq turdagi aksionerlik jamiyati direktori, 2005-2007 yillarda “Qurilish materiallari fan va texnologiya” mas’uliyati cheklangan jamiyat direktori, 2007-2010 yillarda Toshkent arxitektura qurilish instituti akademik lisey va kasb-hunar kollejlari bilan ishlash bo’yicha prorektori, 2010-2014 yillarda esa o’quv ishlari bo’yicha prorektor lavozimlarida faoliyat yuritgan. 2014 yilning iyun oyidan Buxoro davlat universiteti rektori lavozimida ishlamoqda.

Rektorlik faoliyati davomida Buxoro davlat universitetida u quyidagi ustuvor yo’nalishlar bo’yicha ish olib bormoqda:



[1]Дастлабки йилларда олийгоҳда раҳбарлик қилган шахсларнинг таржимаи ҳоли билан боғлиқ етарлича маълумотлар топилмаганлиги туфайли китобга киритилмади.

 "Buxoro davlat universiteti tarixi: Ilm va ta`lim fidoiylari" kitobi asosida tayyorlandi

Tuzuvchilar:   Azalshox Hamroyev

Mavluda Raxmonova

 

Dasturlashtirish kurslari

Bog`lanish

Address: Muljal: Buxoro shahri Amfiteatri

Manzil: Buxoro sh. Muhammad Iqbol ko`chasi 11 uy

Phone: Telefon: 8(365) 221-29-14

Fax: Fax: 8(365) 221-27-07

Avtobus yo`nlaishlai: 33, 88, 6, 436, 58, 10, 56, 76, 109,25