Welcome to Buxoro davlat universiteti rasmiy web sayti   Click to listen highlighted text! Welcome to Buxoro davlat universiteti rasmiy web sayti Powered By GSpeech
Friday, 06 November 2015 05:00

Yoshlar safida turib Featured

Written by 
Rate this item
(0 votes)

Ustoz professor Ergash Qilichev haqida maqola tayyorlashga ancha paytgacha taraddudlanib yurdim. Tilshunos olim ko‘plab fan nomzodi va ko‘plab fan doktorlari etishib chiqida munosib hissa qo‘shgan yetuk murabbiy bilan suhbat uchun mavzu izlab uzoq mulohaza qildim.

Ustozning telefon raqamlarini terar ekanman gapni nimadan boshlashni bilmay, vujudimni xayajon qamrab oldi. Ammo qarshi tomondan ayni damda nihoyatda mehribon va samimiy ovoz eshitilgach biroz tinchlanganday bo‘ldim. U kishi bilan uchrashgandan so‘ng esa bu kamtarin inson haqidagi tasavvurlarim mutlaqo o‘zgardi.

Sletsarlikdan professorlikkacha...

Maktabni tamomlagach, birinchi urinishda o‘qishga kirolmay traktor parkida oddiy sletsar vazifasida izlaganman - deya xotirlaydi olim o‘tgan kunlarini. Bir yildan so‘ng orzularim ushalib, SamDU talabalari safidan joy oldim va 1963 yili imtiyozli diplom bilan tamomladim. Meni ilmning mashaqqatli suqmoqlariyu ravon yo‘llariga boshlagan ulug‘ ustozlar -Xudoyberdi Doniyorov,  Mustaqim Mirzayev keyinchalik Ayub G‘ulomov  bilan tanishib, ularning e’tiboriga sazovor bo‘ldim. Izlanishlar samarasi ustozlarning o‘gitlari natijasida oddiy sletsorlikdan olimlik darajasiga erishdim.

Hayotda mo‘jizalar shunchaki sodir bo‘lmaydi. Barchasi insonning o‘ziga ishonchi irodasi mahsuli o‘laroq vujudga keladi. Yoshligida ko‘p qiyinchiliklarga uchragani, otasi erta qazo qilib, onasi urushdan keyinggi qahatchilik yillarida nechog‘lik azob uqubatlar bilan olti farzandni voyaga etkazganini olim g‘am anduh bilan eslaydi. Ammo yosh murabbiy hayotdan bejiz o‘tishni istamasdi. Ota – onasining mashaqqatli mehnatlariga shu yo‘l bilan javob qaytarishi o‘zbek tili va millati  nomini abadiylashtirishga hissa qo‘shishga intildi. Sobiq tuzum davrida xalqimizda rus tilida uni ona tili darajasida qabul qilish g‘oyasi  majburlab singdirilayotgan, O‘zbek tili ruscha so‘zlar bilan boyitdi, deya  bong urilayotgan zamonlarida yosh o‘zbek tilshunosi ona tilimizning go‘zalligi, jozibadorligi, hatto rus tili rivojiga  qo‘shgan hissasi  fanga oid asarlarida isbotlashga urindi. Rus tili  leksikasidagi turkiy so‘zlar “Rus maktablarida o‘zbek tilini o‘qitish” singari qator ilmiy maqolalari bilan bir necha bor matbuot nashrlarida dadil siqishlar qildi.

Beminnat ko‘prik

Taniqli yozuvchi Muhammad Salom “Beminnat ko‘prik” maqolasida talabalik do‘sti haqida shunday yozadi. Kursdosharimiz  haqidagi ma’lumotlarni  men do‘stim Ergash Qilichevdan eshitganman. U esa yaqin do‘stlari, oshnalari bilan muntazam  aloqada bo‘lib, hammamizni  bir – birimizga bog‘laydi. Shunga ko‘ra, E.Qilichevni “beminnat ko‘prigimiz” deymiz. (“O‘zbekiston adabiyoti va san’ati”, gazetasi  2010 yil yil 26 mart). Uning yozilishicha, ustoz Qilichev talabalik davridagi do‘stu birodarlarini jipslashtirib, hamisha ularning xabardor bo‘lib turgan. Shu sababli Muhammad Salom qadrdon do‘stini ko‘prikka qiyoslagan edi.

Men ham bu ibora ustoz siymosiga  mos ekanini  o‘zimcha tahlil qildim. Ammo, mening ta’rifim bo‘lakcha...nazarimda, bu inson yaqin o‘tmish va bugun oralig‘idagi  ko‘prik, tirik tarix. U bilan muloqotda bo‘lib, tilshunoslik fani uchun butun umr sidqidildan xizmat qilgan insonlar buyuk akademiklar haqidagi ajoyib suhbatlarni tinglaysiz. Azim Hojiyev, Ayyub G‘ulomov, Mustaqim Mirzayev, Shavkat Rahmatullayev singari ko‘plab fan fidoyilarining zahmatli mehnati hayot yo‘llari va har bir bosgan izi buxorolik olimning ongu shuurida abadiy  muharlangan. Bu inson men uchun onamday mo‘tabar zot.  Ular hali hayot, bardam va baquvvatlar”, deydi  quvonch bilan.

 

Farzadlarim faxru g‘ururim

Uzoq yillar Buxoro davlat universiteti prorektori, o‘zbek filologiyasi  fakulteti dekani lavozimlarida faoliyat yuritgan Ergash Qilichev oilada farzandlari tarbiyasida ham o‘ziga xos mahorat, tajriba egasidir.

-       Qizimni turmushga uzatayotganimda to‘y sovg‘alarining orasiga “O‘tkan kunlar” asarini qo‘shib berganman – deydi u, - va unga qo‘yidagicha nasihat  qilganman: “Hayotda oilaviy kelishmovchiliklarga, tushunmovchiliklarga duch kelishing mumkin. Shunday holat yuz berganda turmush o‘rtog`ing bilan bahslashma va unga hech qachon nega? deb savol berma” Aksincha, “O‘tgan kunlar” ning xoxlagan sahifasini ochib o‘qi, shunda umr yo‘ldoshingdan so‘ramoqchi bo‘lgan “nega” ning javobini ana shu asarning har bir satridan topasan”.

-       Bu so‘zlar haqiqiy inson, mehribon va farzandlari kelajagi  uchun nihoyatda  qaygurgan  otaning  faylasufona maslahati edi. U jigargushasiga «boshinga har neki kelsa tilingdandir», demadi. Oftoboyim , O‘zbekoyim, Kumishbibilarning  turmush o‘rtog‘iga munosabati o‘zbek ayollariga xos lutf odob-axloq, ibo-hayo haqida o‘zingdan uzoq pandnoma o‘qimadi. Birgina kitob sovg‘a qildi va bir og‘iz, xolos

-     Nasihatlarimga  farzandlarim amal  qildimi-yo‘qmi, bilmayman. Ammo o‘g‘il-qizlarim, hatto nevaralarim ham  bugunki kunga qadar biror marta oilasidan noligani yo‘q yoki kelishmovchilikka borganini eslay olmayman. Ular  mening faxru-g‘ururim, iftixorim. Ham kasbiy hayotda, ham oilaviy hayotda tajribalarimni  urgangan shogirdlarim deb ayta olaman.

-     Professor E.Qilichev umr yuldoshi Matlabxon aya bilan g‘ururlansa arzigulik olti farzandni kamolga etkazdi. O‘g‘illari Rajabbek-tarix fanlari nomizodi, dotsent, Bayramali –filologiya fanlari nomzodi dotsent, Bahodir va Gulnoz – o‘qituvchi, G‘olib – arxitektor, Sadriddin esa tadbirkor. Kelinlarining barchasi oliy ma’lumotli pedagog. Bugun muborak yoshni qarshilagan piri badavlat otaxonning bir necha nevarasi ham    bobomeros kasb izidan bordi. Mexriniso, Farux, Madina, Mubinaxon ta’lim maskanlarida faoliyat olib bormoqda.

-     Yaxshi shogird xam ustoz farzandday aziz,-deydi ustoz  suhbat davomida. Bir dargohda 50 yil ishlab, mingdan ortiq talaba, magistrant va asprantlarga tilshunoslikning turli sohalaridan saboq berdim. To‘rt nafar shogirdim rahbarligim ostida  nomzodlik dissertatsiyasini  muvaffaqiyatli yoqladi.

-       Umr bo‘yi yig‘ilgan xazina.

-       Ustoz bilan suhbatimiz kun yarmiga qadar  cho‘zilib ketda. Shu orada u ko‘zlari biroz  xiralashayotganidan  shikoyat qilib  qoldi va  «Ko‘zimning nuri yo‘qolishiga  anavu uydagilar aybdor», dedi meni hovlining  kuyi qismidagi xonaga boshlab. Tabiiyki, gap nimadaligini  tushunmadim. Hozirgina  farzandlari haqida iliq fikrlarni bildirgan ustoz birdan o‘zgarib qoldilarmikan, «Anavi uydagilar», deganda nimani nazarda tutdilar, u uyda o‘g‘illari yashaydi, shekilli?! Hovlining narigi tomonidagi uyga borgunimizcha turli xayollarga bordim. Xonaga kirganimizda  kitoblar bilan liq to‘la javon, devorlarda  osiqlik suratlar va birgina yozuv stoli qarshimizda turardi. Stol ustida ham bir qancha kitoblar taxlami bor edi. Ustoz mendan ustma-ust terib qo‘yilgan kitoblarning  stol sathidan qancha balandlikda  ekanini o‘lchab ko‘rishimni so‘radi. Hayron bo‘lib turganimda, «Qarichlang!» dedi  jilmayib.  «Uch qarich?!» dedim ustozga  savol nazari bilan tikilib.

-       Ko‘zimning nurini kim o‘g‘irlaganini tushundingizmi endi, -degancha hamon hayron bo‘layotganimni, kulib yubordi.

-      Bilsam, men oddiygina qilib  «Uch qarich»da o‘lchagan kitoblarning hammasi professor Ergash Qilichevning ilmiy asarlari – to‘g‘rirog‘i, umr yiqqan davlat, peshona teri, obrosi, hayotda o‘zidan qoldirayotgan o‘chmas izlari ekan. Kitoblar taxlami domilaning  undan ortiq  asarlari bo‘lib, ularning yarmi oliy-o‘quv yurti talabalari uchun darslik va o‘quv qo‘llanmalar hamda respublika va xorijiy nashrlarda  chop etilgan 200 dan ortiq ilmiy maqolalar to‘plamlari ekan…

Shukur qilmay bo`ladimi…

-       Prezidentimiz tomonidan 2015 yilning  «Keksalarni e’zozlash  yili» deb e’lon qilinishi zamirida chuqur ma’no  va mazmun yotibdi, deydi shukuronalik hissi chehrasida aks ettirib turgan olim. Shunday tinch farovon, tukin-sochin hayotga etib kelish vaqtiga musharraf bo‘lganim eng yuksak baxt men uchun. Yoshligimizda daladan beri kelmay bir burda non yeb, kunni kech qilardik. Bugungi sharoit  va imkoniyatlaridan  etib kelganimdan  shukronalik tuyg‘usini  chuqur his etaman. Keksalarga  hurmati e’zoz, yoshlarga  izzat ko‘rsatayotgan buyuk zaminda  yashayotganimdan g‘ururlanaman.

    Suhbatimiz davomida domla, nevaralari Mexriniso Qilicheva bilan hammualliflikda  chop ettirgan kitobga dastxat yozib berdi. Unda shunday so‘zlar bitilgan: «Dildoraxon qizim! Men avval yolg`iz o‘zim, keyin o‘g‘lim, so‘ngra nevaram bilan hamkorlikda  kitob nashr ettirdim. Menga nasib etgan anna shu baxt sizga xam nasib  qilishini,  yuksak marralarga erishishingizni tilayman».

O‘zinig yarim asrlik umrini dunyoga  ilm nuri bilan ziyo sochishdek  savobli ishga  bag‘ishlagan  va shukuronalikni  qalbiga joy aylagan inson bilan xayrlashar ekanman, bextiyor shoirning  «Oqar suvlar o‘yinga kirganiga shukr qil…» satrlari yodimga keldi.

 

 

 

 

 

Read 72449 times Last modified on Friday, 06 November 2015 05:03
Super User

Aslon Ergashev

Leave a comment

Make sure you enter the (*) required information where indicated. HTML code is not allowed.

Top
BuxDU ATM tomonidan ishlab chiqildi.
Click to listen highlighted text! Powered By GSpeech